Υποπρογράμματα ΑΕΠΠ Γ΄ Λυκείου
Διαδικασία, Συνάρτήση Μεθοδολογίες και Λυμένες Ασκήσεις
Σε αυτή την ενότητα του ΑΕΠΠ θα μάθεις να χρησιμοποιείς σωστά τα υποπρογράμματα στη ΓΛΩΣΣΑ: διαδικασίες, συναρτήσεις, τυπικές και πραγματικές παραμέτρους. Η έμφαση δίνεται στη σωστή κλήση, στη μεθοδολογία και σε λυμένες ασκήσεις που συνδυάζουν διαδικασίες, συναρτήσεις δομές επιλογής, επανάληψης και πίνακες.
Τα υποπρογράμματα εμφανίζονται συχνά στα θέματα Γ και Δ των Πανελλαδικών Εξετάσεων και, σε απλούστερη μορφή, και στο Θέμα Β. Οποιαδήποτε μεθοδολογία μάθατε είναι πιθανό να ζητηθεί αντί να γίνει στο κυρίως πρόγραμμα να εκτελεστεί σε υποπρόγραμμα. Πολύ μεγάλη προσοχή ώστε να γράψετε μόνο όσα η εκφώνηση ζητά μέσα στη διαδικασία ή τη συνάρτηση και τίποτα παραπάνω. Ακόμη πολύ μεγάλη προσοχή στις μεταβλητές που θα στείλετε και θα πάρετε από τουποπρόγραμμα, να είναι μόνο αυτές που η εκφώνηση στις πανελλαδικές εξετάσεις πληροφορικής ζητά.
Τι είναι τα υποπρογράμματα και ο τμηματικός προγραμματισμός στο ΑΕΠΠ
Ο τμηματικός προγραμματισμός χωρίζει ένα σύνθετο πρόγραμμα σε μικρότερα, αυτοτελή τμήματα. Έτσι ο κώδικας γίνεται πιο οργανωμένος, ευκολότερος στον έλεγχο και επαναχρησιμοποιήσιμος.
Ένα υποπρόγραμμα είναι ένα αυτοτελές τμήμα προγράμματος που εκτελεί μία συγκεκριμένη εργασία. Αντί να γράφουμε τον ίδιο κώδικα πολλές φορές, δημιουργούμε το υποπρόγραμμα και το καλούμε όποτε το χρειαζόμαστε. Για παράδειγμα, γράφουμε μία φορά την ταξινόμηση σε διαδικασία και την καλούμε όσες φορές χρειάζεται.
Στη ΓΛΩΣΣΑ υπάρχουν δύο είδη υποπρογραμμάτων: η διαδικασία και η συνάρτηση.
Διαδικασία ή συνάρτηση: ποια είναι η διαφορά
| Χαρακτηριστικό | Διαδικασία | Συνάρτηση |
|---|---|---|
| Τι κάνει | Εκτελεί ενέργειες: διαβάζει, υπολογίζει, εμφανίζει, μεταβάλλει τιμές | Υπολογίζει και επιστρέφει μία μόνο τιμή |
| Πώς καλείται | ΚΑΛΕΣΕ όνομα(παράμετροι) | μεταβλητή <- όνομα(παράμετροι) |
| Πώς επιστρέφει αποτέλεσμα | Μέσω παραμέτρων | Με εκχώρηση στο όνομά της |
| Εντολές ΔΙΑΒΑΣΕ / ΓΡΑΨΕ | Επιτρέπονται | Δεν επιτρέπονται |
| Παράδειγμα | Ανάγνωση πίνακα, εμφάνιση αποτελέσματος, ταξινόμηση | Μέσος όρος, μέγιστο, θέση ελαχίστου, έλεγχος άρτιου |
Κανόνας για τις ασκήσεις: αν η εκφώνηση δεν λέει ρητά «συνάρτηση», γράφεις διαδικασία. Συνάρτηση κάνεις μόνο όταν ζητείται ρητά, ή όταν πρέπει να υπολογιστεί μία μόνο τιμή χωρίς είσοδο και έξοδο.
Διαδικασίες στο ΑΕΠΠ: σύνταξη, κλήση και παράμετροι
Η διαδικασία χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να εκτελέσουμε μια ενέργεια, όπως να διαβάσουμε δεδομένα, να εμφανίσουμε αποτελέσματα ή να μεταβάλουμε τιμές. Δεν επιστρέφει τιμή με το όνομά της, αλλά μπορεί να επιστρέψει αποτελέσματα μέσω παραμέτρων. Ορίζεται μετά το κύριο πρόγραμμα και καλείται από αυτό με την εντολή ΚΑΛΕΣΕ.
Σύνταξη και κλήση διαδικασίας στη ΓΛΩΣΣΑ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παράδειγμα_Διαδικασίας
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: x, y, άθροισμα
ΑΡΧΗ
ΔΙΑΒΑΣΕ x, y
ΚΑΛΕΣΕ Υπολόγισε_Άθροισμα(x, y, άθροισμα)
ΓΡΑΨΕ 'Άθροισμα: ', άθροισμα
ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Υπολόγισε_Άθροισμα(α, β, sum)
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: α, β, sum
ΑΡΧΗ
sum <- α + β
ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
Οι μεταβλητές x, y και άθροισμα του κύριου προγράμματος είναι οι πραγματικές παράμετροι, και οι α, β και sum της διαδικασίας είναι οι τυπικές παράμετροι. Η sum λειτουργεί ως παράμετρος εξόδου, γιατί η τιμή της υπολογίζεται μέσα στη διαδικασία και περνά στο κύριο πρόγραμμα.
ΠΡΟΣΟΧΗ: μέσα στη διαδικασία κάνεις μόνο ό,τι ζητά η εκφώνηση. Αν ζητά υπολογισμό, κάνεις μόνο τις πράξεις και δεν εμφανίζεις τα αποτελέσματα μέσα στο υποπρόγραμμα. Αν όμως η εκφώνηση ζητά ρητά να εμφανίζει, εμφανίζεις.
Συναρτήσεις στο ΑΕΠΠ: σύνταξη, κλήση και επιστροφή τιμής
Η συνάρτηση χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να υπολογίσουμε μία μόνο τιμή και να τη χρησιμοποιήσουμε στο κύριο πρόγραμμα. Η τιμή επιστρέφεται με εκχώρηση στο όνομα της συνάρτησης. Η συνάρτηση καλείται μέσα σε έκφραση, όπως μια μαθηματική συνάρτηση, και όχι με ΚΑΛΕΣΕ. Ο τύπος της τιμής δηλώνεται στη γραμμή ορισμού και μπορεί να είναι ΑΚΕΡΑΙΑ, ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ, ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ή ΛΟΓΙΚΗ.
Σύνταξη και κλήση συνάρτησης στη ΓΛΩΣΣΑ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Παράδειγμα_Συνάρτησης
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: x, y
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: ΜΟ
ΑΡΧΗ
ΔΙΑΒΑΣΕ x, y
ΜΟ <- Μέσος_Όρος(x, y)
ΓΡΑΨΕ 'Μέσος όρος: ', ΜΟ
ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Μέσος_Όρος(α, β): ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: α, β
ΑΡΧΗ
Μέσος_Όρος <- (α + β) / 2
ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ
Για να επιστρέψει σωστά το αποτέλεσμα, πρέπει πριν από το τέλος της συνάρτησης να εκχωρήσουμε την τιμή στο όνομά της: Μέσος_Όρος <- ....
Τι επιτρέπεται και τι όχι μέσα σε συνάρτηση
| Επιτρέπεται | Δεν επιτρέπεται |
|---|---|
| Εκχωρήσεις και πράξεις | Εντολές εισόδου και εξόδου (ΔΙΑΒΑΣΕ, ΓΡΑΨΕ) |
| Δομές επιλογής (ΑΝ) και επανάληψης (ΓΙΑ, ΟΣΟ) | Κλήση διαδικασίας με ΚΑΛΕΣΕ |
| Τοπικές μεταβλητές | Επιστροφή περισσότερων από μία τιμών ή πίνακα |
Η συνάρτηση επιστρέφει μόνο μία τιμή, και οι παράμετροί της χρησιμοποιούνται μόνο για να περάσουν τιμές μέσα σε αυτήν. Γι' αυτό η ταξινόμηση πίνακα γίνεται με διαδικασία και όχι με συνάρτηση.
Πώς επιστρέφω τιμή από συνάρτηση που υπολογίζει θέση ή μέγιστο
Μέσα στη συνάρτηση δεν διαβάζουμε το όνομα της συνάρτησης σαν μεταβλητή. Κρατάμε τα ενδιάμεσα αποτελέσματα σε τοπικές μεταβλητές και στο τέλος εκχωρούμε την τελική τιμή στο όνομά της (δες την Άσκηση 2).
Πραγματικές και τυπικές παράμετροι στα υποπρογράμματα ΑΕΠΠ
Οι παράμετροι είναι ο τρόπος με τον οποίο το κύριο πρόγραμμα και τα υποπρογράμματα ανταλλάσσουν δεδομένα. Οι πραγματικές παράμετροι είναι οι μεταβλητές που γράφονται στην κλήση και οι τυπικές είναι αυτές που γράφονται στον ορισμό του υποπρογράμματος.
Κανόνες αντιστοίχισης πραγματικών και τυπικών παραμέτρων
- Έχουν ίδιο πλήθος.
- Αντιστοιχούν η καθεμία στη θέση της: η πρώτη πραγματική στην πρώτη τυπική, και ούτω καθεξής.
- Έχουν συμβατούς τύπους δεδομένων.
- Αν μια διαδικασία αλλάξει την τιμή μιας τυπικής παραμέτρου, μετά το τέλος της η νέα τιμή περνά στην αντίστοιχη πραγματική.
Παράμετροι εισόδου, εξόδου και εισόδου-εξόδου
Η ΓΛΩΣΣΑ δεν έχει ξεχωριστή σύνταξη για τα είδη των παραμέτρων. Ο ρόλος κάθε παραμέτρου προκύπτει από το τι κάνει το υποπρόγραμμα με αυτήν.
| Είδος | Ρόλος | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Εισόδου | Δίνει τιμή στο υποπρόγραμμα | Οι αριθμοί α και β σε έναν υπολογισμό αθροίσματος |
| Εξόδου | Παίρνει αποτέλεσμα από το υποπρόγραμμα | Η μεταβλητή sum σε διαδικασία υπολογισμού αθροίσματος |
| Εισόδου-εξόδου | Δίνει αρχική τιμή και επιστρέφει νέα τιμή | Μετρητής που αυξάνεται μέσα σε διαδικασία |
Τοπικές μεταβλητές
Οι μεταβλητές που δηλώνονται μέσα σε ένα υποπρόγραμμα είναι τοπικές: υπάρχουν και χρησιμοποιούνται μόνο εκεί. Μια μεταβλητή του κύριου προγράμματος δεν είναι ορατή στο υποπρόγραμμα, εκτός αν περάσει ως παράμετρος.
Μεθοδολογία υποπρογραμμάτων: πώς λύνω άσκηση με διαδικασίες και συναρτήσεις
- Διάβασε την εκφώνηση και βρες πόσα υποπρογράμματα ζητά και τι κάνει το καθένα.
- Διάλεξε είδος: αν ζητά «συνάρτηση», γράφεις συνάρτηση. Αν δεν ξεκαθαρίζει, γράφεις διαδικασία.
- Βρες τις παραμέτρους: ό,τι χρειάζεται το υποπρόγραμμα από το κύριο πρόγραμμα είναι είσοδος, και ό,τι πρέπει να γυρίσει είναι έξοδος.
- Δήλωσε τις τυπικές παραμέτρους και τις τοπικές μεταβλητές μέσα στο υποπρόγραμμα, με τον ίδιο τύπο (και τις ίδιες διαστάσεις για τους πίνακες).
- Κάλεσε σωστά: ΚΑΛΕΣΕ για διαδικασία και χρήση σε έκφραση για συνάρτηση, με παραμέτρους με την ίδια σειρά.
| Τι ζητά η εκφώνηση | Υποπρόγραμμα |
|---|---|
| «διαβάζει», «εισάγει δεδομένα» | Διαδικασία |
| «εμφανίζει», «τυπώνει» | Διαδικασία |
| «ταξινομεί πίνακα» | Διαδικασία |
| «υπολογίζει και επιστρέφει» μία τιμή (μέσος όρος, θέση ελαχίστου, έλεγχος αν κάτι ισχύει) | Συνάρτηση |
| «συνάρτηση που ...» | Συνάρτηση |
Συχνά λάθη μαθητών στα υποπρογράμματα πανελαλδικές ΑΕΠΠ
- Καλείς διαδικασία χωρίς την εντολή ΚΑΛΕΣΕ.
- Καλείς συνάρτηση ως αυτόνομη εντολή, χωρίς να αξιοποιείς την τιμή που επιστρέφει.
- Βάζεις διαφορετικό πλήθος ή διαφορετική σειρά πραγματικών και τυπικών παραμέτρων.
- Ξεχνάς την εκχώρηση στο όνομα της συνάρτησης.
- Γράφεις ΔΙΑΒΑΣΕ ή ΓΡΑΨΕ μέσα σε συνάρτηση.
- Χρησιμοποιείς μεταβλητή του κύριου προγράμματος μέσα σε υποπρόγραμμα χωρίς να έχει περάσει ως παράμετρος.
- Δεν δηλώνεις τους πίνακες που περνούν ως παράμετροι με το ίδιο μέγεθος μέσα στο υποπρόγραμμα.
- Κάνεις επιπλέον πράγματα μέσα στο υποπρόγραμμα (π.χ. εμφάνιση) που δεν ζήτησε η εκφώνηση.
- Επιστρέφεις με συνάρτηση πίνακα ή περισσότερες από μία τιμές.
Λυμένες ασκήσεις υποπρογραμμάτων ΑΕΠΠ με εξήγηση
Άσκηση 1: Άθροισμα με διαδικασία και μέσος όρος με συνάρτηση
Εκφώνηση: Να γραφεί πρόγραμμα που διαβάζει δύο ακέραιους αριθμούς και εμφανίζει το άθροισμα και τον μέσο όρο τους. Ο υπολογισμός του αθροίσματος να γίνεται με διαδικασία και ο υπολογισμός του μέσου όρου με συνάρτηση.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Άσκηση_Υποπρογράμματα_1
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: α, β, sum
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: ΜΟ
ΑΡΧΗ
ΔΙΑΒΑΣΕ α, β
ΚΑΛΕΣΕ Άθροισμα(α, β, sum)
ΜΟ <- Μέσος_Όρος(α, β)
ΓΡΑΨΕ 'Άθροισμα: ', sum
ΓΡΑΨΕ 'Μέσος όρος: ', ΜΟ
ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Άθροισμα(x, y, s)
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: x, y, s
ΑΡΧΗ
s <- x + y
ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Μέσος_Όρος(x, y): ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: x, y
ΑΡΧΗ
Μέσος_Όρος <- (x + y) / 2
ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ
Εξήγηση: Η διαδικασία είναι κατάλληλη για το άθροισμα, γιατί επιστρέφει το αποτέλεσμα μέσω της παραμέτρου εξόδου s. Η συνάρτηση είναι κατάλληλη για τον μέσο όρο, γιατί υπολογίζει μία μοναδική πραγματική τιμή που εκχωρείται στη μεταβλητή ΜΟ. Η εμφάνιση γίνεται στο κύριο πρόγραμμα, όχι μέσα στα υποπρογράμματα. Για α = 7 και β = 4 το πρόγραμμα εμφανίζει άθροισμα 11 και μέσο όρο 5.5.
Άσκηση 2: Υποπρογράμματα (διαδικασία και Συνάρτηση) με πίνακα και μεθοδολογία ελάχιστου
Εκφώνηση: Ένα βιβλιοπωλείο διαθέτει 10.000 βιβλία. Να αναπτυχθεί πρόγραμμα το οποίο, μέσω διαδικασίας, διαβάζει τον τίτλο και την τιμή αγοράς κάθε βιβλίου και τα αποθηκεύει στους πίνακες Τίτλος[10000] και Τιμή[10000]. Στη συνέχεια, μέσω συνάρτησης, να βρίσκει τη θέση του βιβλίου με τη μικρότερη τιμή και, μέσω διαδικασίας, να εμφανίζει τον τίτλο του φθηνότερου βιβλίου.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Βιβλιοπωλείο
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: θ
ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ: Τίτλος[10000]
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: Τιμή[10000]
ΑΡΧΗ
ΚΑΛΕΣΕ Ανάγνωση_Βιβλίων(Τίτλος, Τιμή)
θ <- Θέση_Ελάχιστης_Τιμής(Τιμή)
ΚΑΛΕΣΕ Εμφάνισε_Φθηνότερο(Τίτλος[θ])
ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Ανάγνωση_Βιβλίων(Τίτλος, Τιμή)
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: i
ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ: Τίτλος[10000]
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: Τιμή[10000]
ΑΡΧΗ
ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 10000
ΔΙΑΒΑΣΕ Τίτλος[i], Τιμή[i]
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Θέση_Ελάχιστης_Τιμής(Τιμή): ΑΚΕΡΑΙΑ
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: i, ΘέσηΜΙΝ
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: Τιμή[10000], ΜΙΝ
ΑΡΧΗ
ΜΙΝ <- Τιμή[1]
ΘέσηΜΙΝ <- 1
ΓΙΑ i ΑΠΟ 2 ΜΕΧΡΙ 10000
ΑΝ Τιμή[i] < ΜΙΝ ΤΟΤΕ
ΜΙΝ <- Τιμή[i]
ΘέσηΜΙΝ <- i
ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
Θέση_Ελάχιστης_Τιμής <- ΘέσηΜΙΝ
ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Εμφάνισε_Φθηνότερο(Όνομα)
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ: Όνομα
ΑΡΧΗ
ΓΡΑΨΕ 'Το φθηνότερο βιβλίο είναι: ', Όνομα
ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
Εξήγηση: Η συνάρτηση επιστρέφει τη θέση και όχι απευθείας τον τίτλο ή την τιμή, γιατί μια συνάρτηση επιστρέφει μία τιμή. Με τη θέση στο κύριο πρόγραμμα μπορούμε να βρούμε και τον τίτλο (Τίτλος[θ]) και την τιμή (Τιμή[θ]). Μέσα στη συνάρτηση το ελάχιστο και η θέση του κρατιούνται σε τοπικές μεταβλητές, και στο τέλος εκχωρείται η θέση στο όνομα της συνάρτησης. Αν οι τιμές ήταν 12.5, 8, 15, 9.5, η συνάρτηση θα επέστρεφε 2.
Άσκηση 3: Πίνακες με κάλεσμα διαδικασίας και συνάρτησης στη ΓΛΩΣΣΑ
Εκφώνηση: Να γραφεί πρόγραμμα που διαβάζει 6 ακεραίους σε πίνακα με διαδικασία. Μια συνάρτηση να ελέγχει αν ένας ακέραιος είναι άρτιος, και μια δεύτερη διαδικασία να εμφανίζει το πλήθος των άρτιων του πίνακα.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Άρτιοι
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: Α[6], i, Πλήθος
ΑΡΧΗ
ΚΑΛΕΣΕ Ανάγνωση(Α)
Πλήθος <- 0
ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 6
ΑΝ Άρτιος(Α[i]) = ΑΛΗΘΗΣ ΤΟΤΕ
Πλήθος <- Πλήθος + 1
ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
ΚΑΛΕΣΕ Εμφάνιση(Πλήθος)
ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Ανάγνωση(Π)
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: Π[6], k
ΑΡΧΗ
ΓΙΑ k ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 6
ΔΙΑΒΑΣΕ Π[k]
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Άρτιος(x): ΛΟΓΙΚΗ
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: x
ΑΡΧΗ
ΑΝ x MOD 2 = 0 ΤΟΤΕ
Άρτιος <- ΑΛΗΘΗΣ
ΑΛΛΙΩΣ
Άρτιος <- ΨΕΥΔΗΣ
ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Εμφάνιση(Ν)
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: Ν
ΑΡΧΗ
ΓΡΑΨΕ 'Πλήθος άρτιων: ', Ν
ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
Εξήγηση: Η ανάγνωση και η εμφάνιση είναι διαδικασίες, γιατί περιέχουν ΔΙΑΒΑΣΕ και ΓΡΑΨΕ. Ο έλεγχος αν ο αριθμός είναι άρτιος δίνει μία λογική τιμή, άρα είναι συνάρτηση τύπου ΛΟΓΙΚΗ. Για τον πίνακα 4, 7, 10, 3, 8, 5 οι άρτιοι είναι οι 4, 10 και 8, άρα εμφανίζεται 3.
Άσκηση 4: Διαδικασία - Συνάρτηση με πίνακες και ταξινόμηση στη ΓΛΩΣΣΑ
Εκφώνηση: Μια εταιρεία διαθέτει 55 πωλητές σε ολόκληρη την Ελλάδα. Να αναπτύξετε πρόγραμμα το οποίο:
- α. για κάθε πωλητή θα καλεί διαδικασία η οποία θα διαβάζει για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, επαναληπτικά, τις πωλήσεις του μέχρι να διαβαστεί αρνητικός αριθμός ή το μηδέν, θα υπολογίζει και θα εμφανίζει τις συνολικές του πωλήσεις. Η διαδικασία θα επιστρέφει το σύνολο των πωλήσεων στο κύριο πρόγραμμα για περαιτέρω επεξεργασία.
- β. θα καλεί δεύτερο υποπρόγραμμα το οποίο θα ταξινομεί τις συνολικές πωλήσεις των πωλητών της εταιρείας.
- γ. θα εμφανίζει το σύνολο των πωλήσεων που πραγματοποίησαν μαζί οι 3 καλύτεροι πωλητές.
- δ. θα εμφανίζει το σύνολο των πωλήσεων που πραγματοποίησαν μαζί οι 3 χειρότεροι πωλητές της εταιρείας.
Ανάλυση:
| Ερώτημα | Τι χρειάζεται | Γιατί |
|---|---|---|
| α | Διαδικασία που καλείται 55 φορές, μία για κάθε πωλητή, με παράμετρο εξόδου το σύνολο | Διαβάζει και εμφανίζει, και επιστρέφει το σύνολο μέσω παραμέτρου |
| β | Διαδικασία ταξινόμησης του πίνακα Σ[55] | Η ταξινόμηση αλλάζει πολλές τιμές, άρα δεν γίνεται με συνάρτηση |
| γ | Άθροισμα των θέσεων 1 έως 3 | Μετά τη φθίνουσα ταξινόμηση, οι καλύτεροι είναι στην αρχή |
| δ | Άθροισμα των θέσεων 53 έως 55 | Οι χειρότεροι είναι στο τέλος |
Λύση σε ΓΛΩΣΣΑ:
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πωλητές
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: Σ[55], ΑθρΚαλύτερων, ΑθρΧειρότερων
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: i
ΑΡΧΗ
ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 55
ΚΑΛΕΣΕ Πωλήσεις_Πωλητή(Σ[i]) ! ερώτημα α
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
ΚΑΛΕΣΕ Ταξινόμηση(Σ) ! ερώτημα β (φθίνουσα)
ΑθρΚαλύτερων <- 0 ! ερώτημα γ
ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 3
ΑθρΚαλύτερων <- ΑθρΚαλύτερων + Σ[i]
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
ΓΡΑΨΕ 'Σύνολο 3 καλύτερων: ', ΑθρΚαλύτερων
ΑθρΧειρότερων <- 0 ! ερώτημα δ
ΓΙΑ i ΑΠΟ 53 ΜΕΧΡΙ 55
ΑθρΧειρότερων <- ΑθρΧειρότερων + Σ[i]
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
ΓΡΑΨΕ 'Σύνολο 3 χειρότερων: ', ΑθρΧειρότερων
ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Πωλήσεις_Πωλητή(Σύνολο)
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: Σύνολο, Πώληση
ΑΡΧΗ
Σύνολο <- 0
ΔΙΑΒΑΣΕ Πώληση
ΟΣΟ Πώληση > 0 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ
Σύνολο <- Σύνολο + Πώληση
ΔΙΑΒΑΣΕ Πώληση
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
ΓΡΑΨΕ 'Συνολικές πωλήσεις: ', Σύνολο
ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Ταξινόμηση(Σ)
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: Σ[55], Προσωρινή
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: i, j
ΑΡΧΗ
ΓΙΑ i ΑΠΟ 2 ΜΕΧΡΙ 55
ΓΙΑ j ΑΠΟ 55 ΜΕΧΡΙ i ΜΕ_ΒΗΜΑ -1
ΑΝ Σ[j-1] < Σ[j] ΤΟΤΕ ! φθίνουσα ταξινόμηση
Προσωρινή <- Σ[j]
Σ[j] <- Σ[j-1]
Σ[j-1] <- Προσωρινή
ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
ΤΕΛΟΣ_ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
Εξήγηση:
- Ερώτημα α: η διαδικασία διαβάζει με ΟΣΟ μέχρι να δοθεί αρνητικός ή μηδέν (συνθήκη συνέχισης Πώληση > 0). Η πρώτη ΔΙΑΒΑΣΕ γίνεται πριν από τον βρόχο και η δεύτερη στο τέλος του σώματος, ώστε η τιμή τερματισμού να μην προστεθεί στο σύνολο. Εδώ η εκφώνηση ζητά ρητά να εμφανίζει, άρα το ΓΡΑΨΕ μπαίνει μέσα στη διαδικασία. Το σύνολο επιστρέφεται στη θέση Σ[i] του πίνακα, γιατί η Σ[i] είναι η πραγματική παράμετρος.
- Ερώτημα β: η ταξινόμηση φυσαλίδας γίνεται σε φθίνουσα σειρά (Σ[j-1] < Σ[j]), ώστε οι μεγαλύτερες πωλήσεις να πάνε στην αρχή του πίνακα.
- Ερωτήματα γ και δ: μετά την ταξινόμηση, οι 3 καλύτεροι πωλητές είναι στις θέσεις 1, 2, 3 και οι 3 χειρότεροι στις θέσεις 53, 54, 55 του πίνακα με τα 55 στοιχεία.
| Πωλητής | Πωλήσεις που δόθηκαν | Σύνολο |
|---|---|---|
| 1 | 500, 700, 0 | 1200 |
| 2 | 800, -1 | 800 |
| 3 | 1000, 500, 0 | 1500 |
| 4 | 300, 0 | 300 |
| 5 | 450, 500, -2 | 950 |
Αποτέλεσμα: μετά τη φθίνουσα ταξινόμηση ο πίνακας γίνεται 1500, 1200, 950, 800, 300. Οι 3 καλύτεροι έχουν σύνολο 1500 + 1200 + 950 = 3650 και οι 3 χειρότεροι (οι τελευταίες 3 θέσεις) 950 + 800 + 300 = 2050.
Η άσκηση δεν ζητά ισοβαθμίες, άρα δεν τις λαμβάνουμε υπόψη. Αν ζητούνταν και τα ονόματα των πωλητών, θα χρειαζόταν παράλληλος πίνακας ονομάτων, που θα ταξινομούνταν μαζί με τον πίνακα των συνόλων.
Ερωτήσεις θεωρίας υποπρογραμμάτων ΑΕΠΠ
Πολλαπλής επιλογής για τα υποπρογράμματα στο ΑΕΠΠ
Ερώτηση 1. Ποιο από τα παρακάτω είναι χαρακτηριστικό μιας συνάρτησης;
- Καλείται μόνο με την εντολή ΚΑΛΕΣΕ
- Επιστρέφει μία τιμή με το όνομά της
- Δεν δέχεται παραμέτρους
- Δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τοπικές μεταβλητές
Δες την απάντηση
Σωστό: β. Η συνάρτηση καλείται μέσα σε έκφραση και επιστρέφει μία τιμή με το όνομά της.
Ερώτηση 2. Ποιος είναι ο σωστός τρόπος κλήσης της διαδικασίας Υπολόγισε(x, y, z);
- z <- Υπολόγισε(x, y)
- ΚΑΛΕΣΕ Υπολόγισε(x, y, z)
- Υπολόγισε <- x + y
- ΔΙΑΒΑΣΕ Υπολόγισε(x, y, z)
Δες την απάντηση
Σωστό: β. Οι διαδικασίες καλούνται με την εντολή ΚΑΛΕΣΕ.
Ερώτηση 3. Ποιος είναι ο σωστός τρόπος κλήσης της συνάρτησης Μέσος_Όρος(x, y);
- ΚΑΛΕΣΕ Μέσος_Όρος(x, y)
- ΜΟ <- Μέσος_Όρος(x, y)
- ΔΙΑΒΑΣΕ Μέσος_Όρος(x, y)
- ΓΡΑΨΕ ΚΑΛΕΣΕ Μέσος_Όρος(x, y)
Δες την απάντηση
Σωστό: β. Η συνάρτηση καλείται μέσα σε εκχώρηση ή έκφραση, με το όνομά της.
Ερώτηση 4. Σε μια διαδικασία που υπολογίζει το άθροισμα δύο αριθμών, ποια παράμετρος είναι συνήθως εξόδου;
- Η πρώτη τιμή εισόδου
- Η δεύτερη τιμή εισόδου
- Η μεταβλητή που δέχεται το άθροισμα
- Ο μετρητής επανάληψης
Δες την απάντηση
Σωστό: γ. Η μεταβλητή του αθροίσματος παίρνει το αποτέλεσμα από τη διαδικασία και το περνά στο κύριο πρόγραμμα.
Ερώτηση 5. Η συνάρτηση Θέση_Ελάχιστης_Τιμής(Τιμή) πρέπει να επιστρέφει:
- Τον τίτλο του βιβλίου
- Την ελάχιστη τιμή ως χαρακτήρα
- Τη θέση του φθηνότερου βιβλίου στον πίνακα
- Ολόκληρο τον πίνακα Τιμή
Δες την απάντηση
Σωστό: γ. Η συνάρτηση επιστρέφει μία ακέραια τιμή, τη θέση. Δεν επιστρέφει πίνακα ούτε τίτλο.
Ερώτηση 6. Ποια πρόταση για τις τοπικές μεταβλητές είναι σωστή;
- Χρησιμοποιούνται σε όλο το πρόγραμμα
- Είναι διαθέσιμες μόνο μέσα στο υποπρόγραμμα όπου δηλώνονται
- Δεν χρειάζονται δήλωση
- Έχουν πάντα τον ίδιο τύπο με τις παραμέτρους
Δες την απάντηση
Σωστό: β. Οι τοπικές μεταβλητές υπάρχουν μόνο μέσα στο υποπρόγραμμα.
Ερώτηση 7. Ποια εντολή δεν επιτρέπεται μέσα σε συνάρτηση;
- ΑΝ ... ΤΟΤΕ
- ΓΙΑ ... ΑΠΟ ... ΜΕΧΡΙ
- ΔΙΑΒΑΣΕ
- Εκχώρηση τιμής
Δες την απάντηση
Σωστό: γ. Οι συναρτήσεις δεν περιέχουν εντολές εισόδου-εξόδου.
Ερώτηση 8. Πόσες τιμές επιστρέφει μια συνάρτηση με το όνομά της;
- Καμία
- Μία
- Δύο
- Όσες θέλουμε
Δες την απάντηση
Σωστό: β. Η συνάρτηση επιστρέφει μόνο μία τιμή.
Σωστό / Λάθος για τα υποπρογράμματα ΑΕΠΠ
1. Ο τμηματικός προγραμματισμός χωρίζει ένα πρόγραμμα σε μικρότερα, αυτοτελή τμήματα.
Δες την απάντηση
ΣΩΣΤΟ. Διασπά ένα σύνθετο πρόβλημα σε απλούστερα υποπρογράμματα.
2. Μια διαδικασία επιστρέφει υποχρεωτικά μία τιμή με το όνομά της.
Δες την απάντηση
ΛΑΘΟΣ. Η διαδικασία δεν επιστρέφει τιμή με το όνομά της. Επιστρέφει αποτελέσματα μέσω παραμέτρων.
3. Μια συνάρτηση καλείται μέσα σε μια έκφραση ή σε μια εντολή εκχώρησης.
Δες την απάντηση
ΣΩΣΤΟ. Η συνάρτηση εκτελείται με την αναγραφή του ονόματός της σε έκφραση.
4. Η κλήση μιας διαδικασίας στη ΓΛΩΣΣΑ γίνεται με την εντολή ΚΑΛΕΣΕ.
Δες την απάντηση
ΣΩΣΤΟ. Η εντολή ΚΑΛΕΣΕ χρησιμοποιείται μόνο για διαδικασίες.
5. Οι πραγματικές και οι τυπικές παράμετροι μπορούν να έχουν διαφορετικό πλήθος.
Δες την απάντηση
ΛΑΘΟΣ. Πρέπει να έχουν ίδιο πλήθος, ίδια σειρά και συμβατούς τύπους.
6. Μια παράμετρος εξόδου χρησιμοποιείται για να μεταφέρει αποτέλεσμα από διαδικασία στο κύριο πρόγραμμα.
Δες την απάντηση
ΣΩΣΤΟ. Η παράμετρος εξόδου μεταφέρει το υπολογισμένο αποτέλεσμα στο κύριο πρόγραμμα.
7. Σε μια συνάρτηση πρέπει να εκχωρηθεί η τελική τιμή στο όνομα της συνάρτησης.
Δες την απάντηση
ΣΩΣΤΟ. Η εκχώρηση στο όνομα της συνάρτησης ορίζει την τιμή που επιστρέφει.
8. Μια διαδικασία δεν μπορεί να διαβάσει δεδομένα ή να εμφανίσει αποτελέσματα.
Δες την απάντηση
ΛΑΘΟΣ. Η διαδικασία μπορεί να εκτελέσει εισαγωγή, επεξεργασία και εμφάνιση δεδομένων.
9. Οι τοπικές μεταβλητές ενός υποπρογράμματος είναι προσβάσιμες από το κύριο πρόγραμμα.
Δες την απάντηση
ΛΑΘΟΣ. Υπάρχουν και χρησιμοποιούνται μόνο μέσα στο υποπρόγραμμα.
10. Η συνάρτηση Θέση_Ελάχιστης_Τιμής μπορεί να επιστρέφει ακέραιη θέση πίνακα.
Δες την απάντηση
ΣΩΣΤΟ. Μια συνάρτηση μπορεί να επιστρέφει ακέραια τιμή, όπως τη θέση του ελαχίστου.
11. Μια συνάρτηση μπορεί να περιέχει εντολές ΔΙΑΒΑΣΕ και ΓΡΑΨΕ.
Δες την απάντηση
ΛΑΘΟΣ. Οι συναρτήσεις δεν περιέχουν εντολές εισόδου-εξόδου.
12. Μια συνάρτηση μπορεί να επιστρέψει ολόκληρο πίνακα.
Δες την απάντηση
ΛΑΘΟΣ. Η συνάρτηση επιστρέφει μία τιμή τύπου ακέραιου, πραγματικού, χαρακτήρα ή λογικού, και όχι πίνακα.
Ασκήσεις αντιστοίχισης για τον τμηματικό προγραμματισμό ΑΕΠΠ
Άσκηση 1. Αντιστοίχισε τις έννοιες της στήλης Α με τις περιγραφές της στήλης Β. Μία περιγραφή περισσεύει.
| Στήλη Α | Στήλη Β |
|---|---|
| 1. Τμηματικός προγραμματισμός | α) Επιστρέφει μία τιμή με το όνομά της |
| 2. Διαδικασία | β) Χωρίζει το πρόγραμμα σε αυτοτελή τμήματα |
| 3. Συνάρτηση | γ) Μεταφέρει αποτέλεσμα από υποπρόγραμμα στο κύριο πρόγραμμα |
| 4. Παράμετρος εξόδου | δ) Καλείται με την εντολή ΚΑΛΕΣΕ |
| 5. Τοπική μεταβλητή | ε) Χρησιμοποιείται μόνο στο υποπρόγραμμα όπου δηλώνεται |
| – | στ) Επιστρέφει πίνακα με το όνομά της |
Δες την απάντηση
1 → β, 2 → δ, 3 → α, 4 → γ, 5 → ε. Η περιγραφή στ περισσεύει.
Άσκηση 2. Αντιστοίχισε τις εντολές της στήλης Α με τον ρόλο τους στη στήλη Β. Μία περιγραφή περισσεύει.
| Στήλη Α | Στήλη Β |
|---|---|
| 1. ΚΑΛΕΣΕ Εμφάνισε_Φθηνότερο(Τίτλος[θ]) | α) Κλήση συνάρτησης |
| 2. θ <- Θέση_Ελάχιστης_Τιμής(Τιμή) | β) Παράμετρος εξόδου |
| 3. s στη διαδικασία Άθροισμα(x, y, s) | γ) Κλήση διαδικασίας |
| 4. Θέση_Ελάχιστης_Τιμής <- ΘέσηΜΙΝ | δ) Επιστροφή τιμής συνάρτησης |
| – | ε) Δήλωση τοπικής μεταβλητής |
Δες την απάντηση
1 → γ, 2 → α, 3 → β, 4 → δ. Η περιγραφή ε περισσεύει.
Συχνές ερωτήσεις για τα υποπρογράμματα στο ΑΕΠΠ
Τι είναι τα υποπρογράμματα στο ΑΕΠΠ;
Είναι αυτοτελή τμήματα προγράμματος που εκτελούν μία συγκεκριμένη εργασία και καλούνται από το κύριο πρόγραμμα όποτε χρειάζονται. Στη ΓΛΩΣΣΑ υπάρχουν δύο είδη, οι διαδικασίες και οι συναρτήσεις.
Ποια είναι η διαφορά διαδικασίας και συνάρτησης;
Η διαδικασία εκτελεί ενέργειες (ανάγνωση, εμφάνιση, ταξινόμηση), καλείται με ΚΑΛΕΣΕ και επιστρέφει αποτελέσματα μέσω παραμέτρων. Η συνάρτηση υπολογίζει και επιστρέφει μία μόνο τιμή με το όνομά της και καλείται μέσα σε έκφραση.
Πότε κάνω διαδικασία και πότε συνάρτηση;
Αν η εκφώνηση δεν λέει ρητά συνάρτηση, γράφεις διαδικασία. Συνάρτηση γράφεις όταν ζητείται ρητά ή όταν πρέπει να υπολογιστεί μία μόνο τιμή χωρίς εισαγωγή ή εμφάνιση δεδομένων.
Τι είναι πραγματικές και τυπικές παράμετροι;
Πραγματικές είναι οι μεταβλητές που γράφονται στην κλήση του υποπρογράμματος και τυπικές αυτές που γράφονται στον ορισμό του. Πρέπει να έχουν ίδιο πλήθος, ίδια σειρά και συμβατούς τύπους.
Μπορεί μια συνάρτηση να έχει ΔΙΑΒΑΣΕ ή ΓΡΑΨΕ;
Όχι. Οι συναρτήσεις δεν περιέχουν εντολές εισόδου-εξόδου και δεν καλούν διαδικασίες. Επιτρέπονται εκχωρήσεις, δομές επιλογής και επανάληψης.
Πώς επιστρέφει τιμή μια συνάρτηση στη ΓΛΩΣΣΑ;
Εκχωρώντας την τελική τιμή στο όνομα της συνάρτησης πριν από το ΤΕΛΟΣ_ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ, π.χ. Μέσος_Όρος <- (α + β) / 2. Ο τύπος της τιμής δηλώνεται στη γραμμή ορισμού.
Τι είναι οι τοπικές μεταβλητές ενός υποπρογράμματος;
Είναι μεταβλητές που δηλώνονται μέσα στο υποπρόγραμμα και υπάρχουν μόνο εκεί. Μια μεταβλητή του κύριου προγράμματος δεν είναι ορατή στο υποπρόγραμμα, εκτός αν περάσει ως παράμετρος.
Μπορεί μια συνάρτηση να επιστρέψει πίνακα ή περισσότερες τιμές;
Όχι. Η συνάρτηση επιστρέφει μία μόνο τιμή, ακέραια, πραγματική, χαρακτήρα ή λογική. Για πίνακες ή περισσότερα αποτελέσματα χρησιμοποιείς διαδικασία με παραμέτρους εξόδου.
Πώς βρίσκω τους 3 καλύτερους και τους 3 χειρότερους από έναν πίνακα με υποπρογράμματα;
Ταξινομείς τον πίνακα σε φθίνουσα σειρά με διαδικασία. Οι 3 καλύτεροι είναι οι τρεις πρώτες θέσεις και οι 3 χειρότεροι οι τρεις τελευταίες, και τα αθροίσματά τους υπολογίζονται στο κύριο πρόγραμμα με μια επανάληψη ΓΙΑ.
Δες και την ενότητα των πινάκων, την δομή επανάληψης και όλες τις μεθοδολογίες ΑΕΠΠ. Διάβασε επίσης τη θεωρία της Πληροφορικής Γ΄ Λυκείου. Για εξάσκηση υπάρχουν οι ασκήσεις με λύσεις και τα διαγωνίσματα.

