Αντικειμενοστραφής Προγραμματισμός ΑΕΠΠ Γ΄ Λυκείου: Κλάσεις & Ασκήσεις
Ο αντικειμενοστραφής προγραμματισμός οργανώνει τα δεδομένα και τις εντολές ενός προγράμματος σε αντικείμενα. Σε αυτή τη σελίδα θα μάθεις όσα χρειάζονται για τις πανελλαδικές εξετάσεις πληροφορικής και κυρίως για τα Θέματα Α και τα θέματα Β του ΑΕΠΠ. Κλάσεις,αντικείμενα, ιδιότητες, μέθοδοι, κληρονομικότητα (πρόγονος απόγονος), is_A, υποκλάση, υπερκλάση και πολυμορφισμό, με μεθοδολογίες, λυμένες ασκήσεις και ερωτήσεις θεωρίας βασισμένα όλα τα θέματα στην τράπεζα θεμάτων του υπουργείου.
Τι είναι ο αντικειμενοστραφής προγραμματισμός στο ΑΕΠΠ
Ο αντικειμενοστραφής προγραμματισμός είναι μια μεθοδολογία ανάπτυξης εφαρμογών που στηρίζεται σε αυτόνομες προγραμματιστικές οντότητες με δική τους ταυτότητα και συμπεριφορά. Οι οντότητες αυτές καλούνται αντικείμενα και δομούνται με βάση δεδομένα (ιδιότητες) που προσδιορίζουν την υπόστασή τους και ενέργειες (κανόνες συμπεριφοράς) που εφαρμόζονται πάνω στα δεδομένα. Οι ενέργειες αναφέρονται και ως μέθοδοι.
Θα μελετήσεις τους βασικούς όρους: αντικείμενο, ιδιότητα, μέθοδο, κλάση, κληρονομικότητα, πρόγονο, απόγονο, πολυμορφισμό και τη σχέση is_a. Στόχος είναι να αναγνωρίζεις και να καταγράφεις τα βασικά στοιχεία της επίλυσης ενός προβλήματος:
- τα αντικείμενα που συμμετέχουν, με βάση τον ρόλο τους στο σενάριο,
- οι ιδιότητες κάθε αντικειμένου,
- οι ενέργειες-μέθοδοι που υλοποιεί κάθε αντικείμενο, ώστε να συνεργάζονται τα αντικείμενα για την επίλυση του προβλήματος.
Αντικείμενο, ιδιότητα και μέθοδος στο ΑΕΠΠ
Ένα αντικείμενο είναι μια συγκεκριμένη οντότητα του προγράμματος με δική της ταυτότητα, ιδιότητες και συμπεριφορά. Για παράδειγμα, ο καθηγητής Ηρακλής Πεπονάκης είναι ένα αντικείμενο της κλάσης «Καθηγητής».
Οι ιδιότητες περιγράφουν τα χαρακτηριστικά του αντικειμένου, ενώ οι μέθοδοι περιγράφουν τις ενέργειες που μπορεί να εκτελέσει. Το όνομα μιας μεθόδου γράφεται πάντα με παρενθέσεις, όπως Διδάσκει().
| Όρος | Σημασία |
|---|---|
| Αντικείμενο | Μια συγκεκριμένη οντότητα με ταυτότητα, ιδιότητες και μεθόδους. |
| Ιδιότητα | Χαρακτηριστικό που περιγράφει την κατάσταση ενός αντικειμένου. |
| Μέθοδος() | Ενέργεια ή συμπεριφορά που μπορεί να εκτελέσει ένα αντικείμενο. |
Κλάση και αντικείμενα: πώς δημιουργούνται στο ΑΕΠΠ
Η κλάση είναι ένα πρότυπο (καλούπι) που περιγράφει τις κοινές ιδιότητες και μεθόδους μιας ομάδας αντικειμένων. Από μία κλάση μπορούν να δημιουργηθούν πολλά αντικείμενα.
Τα αντικείμενα της ίδιας κλάσης έχουν κοινή δομή, αλλά μπορεί να έχουν διαφορετικές τιμές στις ιδιότητές τους. Για παράδειγμα, οι τρεις καθηγητές ανήκουν στην ίδια κλάση, αλλά έχουν διαφορετικά ονόματα και ειδικότητες.
Όνομα
Επώνυμο
Ειδικότητα
Διδάσκει()
Διορθώνει()
Η κλάση περιγράφει τη δομή, ενώ κάθε αντικείμενο έχει τις δικές του τιμές.
Κληρονομικότητα, κλάση πρόγονος απόγονος λυμένα παραδείγματα ΑΕΠΠ
Κληρονομικότητα είναι η δυνατότητα δημιουργίας ιεραρχιών κλάσεων: μια κλάση μπορεί να περιγραφεί γενικά και μέσω αυτής να οριστούν υποκλάσεις. Η αρχική κλάση ονομάζεται κλάση-πρόγονος (υπερκλάση) και η νέα κλάση-απόγονος (υποκλάση). Η κλάση-απόγονος κληρονομεί και μπορεί να χρησιμοποιήσει όλες τις ιδιότητες και τις μεθόδους του προγόνου.
Η κλάση-πρόγονος περιέχει τις κοινές ιδιότητες και μεθόδους όλων των απογόνων της, και οι απόγονοι εμφανίζουν μόνο τις δικές τους διαφορετικές ιδιότητες και μεθόδους. Ο απόγονος μπορεί επίσης να επαναπροσδιορίσει μια κληρονομημένη μέθοδο, ώστε να έχει διαφορετική συμπεριφορά. Αυτό ονομάζεται πολυμορφισμός.
Η σχέση που εκφράζει την κληρονομικότητα: «A is_a B»
Μια κλάση Α είναι έγκυρη υποκλάση της κλάσης Β αν έχει νόημα να πούμε «ένα Α είναι ένα Β» (is_a). Για παράδειγμα:
Μαθηματικός is_a Καθηγητής | Ποδοσφαιριστής is_a Αθλητής
Ο Μαθηματικός είναι ειδικότερη μορφή Καθηγητή. Άρα η κλάση «Καθηγητής» είναι ο πρόγονος (υπερκλάση) και η κλάση «Μαθηματικός» ο απόγονος (υποκλάση). Ένα αντικείμενο μιας κλάσης δεν αποτελεί υποκλάση.
(Κλάση-πρόγονος)
(Κλάση-απόγονος)
(Κλάση-απόγονος)
(Κλάση-απόγονος)
Τα βέλη δείχνουν από τις κλάσεις-απογόνους προς την κλάση-πρόγονο.
Προσοχή: στις εξετάσεις δεν χρειάζεται να γράφεις «κλάση-πρόγονος» ή «κλάση-απόγονος». Το γράψαμε εδώ μόνο για να καταλάβεις ποια είναι ποια.
Πολυμορφισμός στον αντικειμενοστραφή προγραμματισμό παράδειγμα ΑΕΠΠ
Πολυμορφισμός είναι η δυνατότητα δύο ή περισσότερων κλάσεων να υποστηρίζουν συμπεριφορές με κοινό όνομα και ίδιο βασικό σκοπό, αλλά με διαφορετική υλοποίηση. Για παράδειγμα, όλοι οι καθηγητές έχουν τη μέθοδο Διδάσκει(), αλλά ο Μαθηματικός, ο Φυσικός και ο Πληροφορικάριος τη χρησιμοποιούν με διαφορετικό τρόπο.
Το ίδιο όνομα μεθόδου έχει κοινό σκοπό, αλλά η συμπεριφορά της εξαρτάται από την κλάση του αντικειμένου που την εκτελεί. Αντίθετα, η μέθοδος Ενημερώνει_Γονείς() μπορεί να υλοποιείται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους απογόνους, άρα δεν είναι πολυμορφική.
Σχηματική αναπαράσταση πολυμορφισμού
Η μέθοδος Διδάσκει() υπάρχει στην κλάση «Καθηγητής» και επαναπροσδιορίζεται στους απογόνους. Για αυτό εμφανίζεται και στον πρόγονο και στους απογόνους.
Το ίδιο όνομα μεθόδου, διαφορετική υλοποίηση σε κάθε κλάση-απόγονο.
Μεθοδολογίες ασκήσεων αντικειμενοστραφής προγραμματισμός συχνά λάθη μαθητών
Πώς λύνω άσκηση πανελλαδικών εξετάσεων με αντικειμενοστραφή προγραμματισμό
- Βρες τις κλάσεις που αναφέρει η εκφώνηση και ποια είναι γενικότερη (πρόγονος) και ποιες ειδικότερες (απόγονοι).
- Έλεγξε τη σχέση is_a: «ένα Μαθηματικός είναι ένας Καθηγητής» έχει νόημα, ενώ το αντίστροφο όχι.
- Βάλε στον πρόγονο τις ιδιότητες και τις μεθόδους που είναι κοινές σε όλους τους απογόνους.
- Βάλε στους απογόνους μόνο τις ιδιότητες και μεθόδους που τους διαφοροποιούν, και επανέλαβε τις πολυμορφικές μεθόδους.
- Σχεδίασε τα βέλη από τους απογόνους προς τον πρόγονο.
| Εκφώνηση | Τι κάνεις |
|---|---|
| «κοινές ιδιότητες και μέθοδοι» | Τις βάζεις στην κλάση-πρόγονο. |
| «διαφορετική υλοποίηση» ή «διαφορετική συμπεριφορά» | Πολυμορφισμός: η μέθοδος γράφεται στον πρόγονο και στους απογόνους. |
| «ειδικότερη μορφή του», «είναι ένα» | Σχέση is_a: ο ειδικότερος είναι ο απόγονος. |
| «ιδιότητες» ή «χαρακτηριστικά» | Δεδομένα, χωρίς παρενθέσεις. |
| «ενέργειες» ή «συμπεριφορά» | Μέθοδοι, με παρενθέσεις. |
Συχνά λάθη που κάνουν οι μαθητές στις εξετάσεςι
- Βάζεις μέθοδο στις ιδιότητες ή ιδιότητα στις μεθόδους.
- Γράφεις μεθόδους χωρίς παρενθέσεις.
- Επαναλαμβάνεις στους απογόνους ό,τι κληρονομούν από τον πρόγονο (εκτός από τις πολυμορφικές μεθόδους).
- Αντιστρέφεις τη σχέση is_a ή τη φορά των βελών.
- Θεωρείς ότι ένα αντικείμενο είναι υποκλάση.
- Θεωρείς ότι τα αντικείμενα της ίδιας κλάσης έχουν πάντα ίδιες τιμές στις ιδιότητές τους.
- Κρατάς στην κλάση μόνο όσα έχει το πρώτο αντικείμενο, αντί για όλα όσα εμφανίζονται σε όλα τα αντικείμενα.
Λυμένες ασκήσεις αντικειμενοστραφούς προγραμματισμού ΑΕΠΠ
Λυμένη Άσκηση ΑΕΠΠ 1: σχεδίαση κλάσης και αντικείμενα
Εκφώνηση άσκησης ΑΕΠΠ: Δίνονται τα ακόλουθα αντικείμενα, καθένα από τα οποία έχει κάποιες ιδιότητες και μεθόδους της κλάσης «Καθηγητής». Με βάση τις πληροφορίες να σχεδιάσετε την κλάση «Καθηγητής».
| Αντικείμενο | Ιδιότητες | Μέθοδοι |
|---|---|---|
| Καθηγητής 1 | Όνομα, Επώνυμο, Ειδικότητα | Διδάσκει(), Διορθώνει(), Προετοιμάζει_Παρουσιάσεις() |
| Καθηγητής 2 | Όνομα, Επώνυμο, Ειδικότητα, Προϋπηρεσία | Διορθώνει(), Ετοιμάζει_Διαγωνίσματα(), Προετοιμάζει_Παρουσιάσεις() |
| Καθηγητής 3 | Όνομα, Επώνυμο, Ειδικότητα, Προϋπηρεσία | Διδάσκει(), Διορθώνει(), Ετοιμάζει_Διαγωνίσματα() |
Λύση άσκησης ΑΕΠΠ
Η κλάση πρέπει να περιέχει όλες τις ιδιότητες και όλες τις μεθόδους που εμφανίζονται στα αντικείμενά της, ακόμη και αν δεν τις έχει κάθε αντικείμενο. Έτσι η ιδιότητα Προϋπηρεσία και οι μέθοδοι Προετοιμάζει_Παρουσιάσεις() και Ετοιμάζει_Διαγωνίσματα() ανήκουν στην κλάση, όπως και οι υπόλοιπες που εμφανίζονται στους πίνακες.
Όνομα
Επώνυμο
Ειδικότητα
Προϋπηρεσία
Διδάσκει()
Διορθώνει()
Προετοιμάζει_Παρουσιάσεις()
Ετοιμάζει_Διαγωνίσματα()
Λυμένη Άσκηση ΑΕΠΠ 2: κληρονομικότητα και πολυμορφισμός
Εκφώνηση άσκησης ΑΕΠΠ αντικειμενοστραφούς προγραμματισμού: Δίνονται οι κλάσεις Μαθηματικός, Φυσικός και Πληροφορικάριος. Να δημιουργηθεί η κλάση-πρόγονος «Καθηγητής» και να σχεδιαστούν οι σχέσεις κληρονομικότητας μεταξύ της κλάσης-προγόνου και των κλάσεων-απογόνων.
Οι τρεις κλάσεις έχουν κοινές ιδιότητες: όνομα, επώνυμο και αριθμό ταυτότητας, και κοινές μεθόδους: Διδάσκει(), Διορθώνει() και Ενημερώνει_Γονείς(). Οι μέθοδοι Διδάσκει() και Διορθώνει() υλοποιούνται διαφορετικά σε κάθε ειδικότητα, ενώ η Ενημερώνει_Γονείς() με τον ίδιο τρόπο. Κάθε ειδικότητα έχει και μία δική της ιδιότητα: έτη διδασκαλίας (Μαθηματικός), εργαστηριακή εμπειρία (Φυσικός) και προγραμματιστική εμπειρία (Πληροφορικάριος).
Λύση άσκησης ΑΕΠΠ σε αντικειμενοστραφή προγραμματισμό
Οι μέθοδοι διδάσκει() και διορθώνει() είναι πολυμορφικές, γι' αυτό υπάρχουν και στον πρόγονο και στους απογόνους.
Εξήγηση: οι κοινές ιδιότητες και η κοινή μη πολυμορφική μέθοδος ενημερώνει_γονείς() γράφονται μόνο στον πρόγονο και κληρονομούνται. Οι πολυμορφικές μέθοδοι γράφονται και στον πρόγονο και στους απογόνους, και η ειδική ιδιότητα κάθε ειδικότητας γράφεται μόνο στον αντίστοιχο απόγονο.
| Κλάση-πρόγονος | Κλάση-απόγονος | Πολυμορφισμός |
|---|---|---|
| Όνομα, Επώνυμο, Αριθμός ταυτότητας | Εξειδικευμένη ιδιότητα κάθε ειδικότητας | Διδάσκει() και Διορθώνει() με διαφορετική υλοποίηση |
| Διδάσκει(), Διορθώνει(), Ενημερώνει_Γονείς() | Εξειδικευμένες μέθοδοι κάθε κλάσης | Ίδιο όνομα μεθόδου, διαφορετική συμπεριφορά |
Ερωτήσεις θεωρίας αντικειμενοστραφούς προγραμματισμού στο ΑΕΠΠ
Ερωτήσεις Σωστού/Λάθους Αντικειμενοστραφή Προγραμματισμού
Χαρακτήρισε κάθε πρόταση με Σωστό (Σ) ή Λάθος (Λ).
- Η κλάση αποτελεί πρότυπο για τη δημιουργία αντικειμένων.
- Οι ιδιότητες περιγράφουν τις ενέργειες που εκτελεί ένα αντικείμενο.
- Οι μέθοδοι περιγράφουν τη συμπεριφορά ενός αντικειμένου.
- Δύο αντικείμενα της ίδιας κλάσης πρέπει να έχουν πάντα ίδιες τιμές στις ιδιότητές τους.
- Κληρονομικότητα είναι η απόκτηση ιδιοτήτων και μεθόδων μιας κλάσης από μια άλλη.
- Στη σχέση «Μαθηματικός is_a Καθηγητής», ο Καθηγητής είναι κλάση-απόγονος.
- Ο πολυμορφισμός επιτρέπει σε μεθόδους με ίδιο όνομα να έχουν διαφορετική υλοποίηση.
- Η μέθοδος Ενημερώνει_Γονείς() μπορεί να είναι κοινή στις κλάσεις-απογόνους.
- Η μέθοδος Διδάσκει() πρέπει υποχρεωτικά να έχει ίδια συμπεριφορά σε όλες τις ειδικότητες.
- Η κλάση Καθηγητής μπορεί να είναι πρόγονος των κλάσεων Μαθηματικός, Φυσικός και Πληροφορικάριος.
- Ένα αντικείμενο μιας κλάσης αποτελεί υποκλάση της.
- Η κλάση-απόγονος μπορεί να έχει και δικές της ιδιότητες εκτός από όσες κληρονομεί.
Δες τις απαντήσεις
- Σ – Η κλάση αποτελεί πρότυπο δημιουργίας αντικειμένων.
- Λ – Οι ιδιότητες περιγράφουν χαρακτηριστικά, όχι ενέργειες.
- Σ – Οι μέθοδοι περιγράφουν τη συμπεριφορά του αντικειμένου.
- Λ – Μπορούν να έχουν διαφορετικές τιμές στις ιδιότητές τους.
- Σ – Αυτή είναι η έννοια της κληρονομικότητας.
- Λ – Ο Καθηγητής είναι ο πρόγονος και ο Μαθηματικός ο απόγονος.
- Σ – Αυτό είναι βασικό χαρακτηριστικό του πολυμορφισμού.
- Σ – Η κοινή μέθοδος μπορεί να κληρονομείται χωρίς αλλαγή.
- Λ – Ο πολυμορφισμός επιτρέπει διαφορετική συμπεριφορά.
- Σ – Η σχέση είναι «Μαθηματικός is_a Καθηγητής» και αντίστοιχα για τις άλλες ειδικότητες.
- Λ – Το αντικείμενο δεν αποτελεί υποκλάση, είναι στιγμιότυπο της κλάσης.
- Σ – Ο απόγονος κληρονομεί από τον πρόγονο και μπορεί να έχει και δικά του στοιχεία.
Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Αντικειμενοστραφή Προγραμματισμού
1. Ποιο από τα παρακάτω είναι ιδιότητα ενός αντικειμένου;
- Διδάσκει()
- Διορθώνει()
- Επώνυμο
- Ενημερώνει_Γονείς()
2. Ποιο από τα παρακάτω είναι μέθοδος;
- Ειδικότητα
- Προϋπηρεσία
- Όνομα
- Διδάσκει()
3. Τι περιγράφει μια κλάση;
- Μόνο ένα συγκεκριμένο αντικείμενο.
- Τις κοινές ιδιότητες και μεθόδους μιας ομάδας αντικειμένων.
- Μόνο τις τιμές των ιδιοτήτων.
- Μόνο τις σχέσεις κληρονομικότητας.
4. Στη σχέση «Φυσικός is_a Καθηγητής», ποια κλάση είναι ο πρόγονος;
- Φυσικός
- Καθηγητής
- Διδάσκει
- Εργαστηριακή εμπειρία
5. Ποια μέθοδος αποτελεί παράδειγμα πολυμορφισμού στην Άσκηση 2;
- Αριθμός_Ταυτότητας
- Επώνυμο
- Διδάσκει()
- Έτη_Εμπειρίας
6. Ποια πρόταση περιγράφει σωστά την κληρονομικότητα;
- Μια κλάση-απόγονος αποκτά στοιχεία από την κλάση-πρόγονο.
- Όλα τα αντικείμενα αποκτούν ίδιες τιμές.
- Οι μέθοδοι παύουν να υπάρχουν.
- Μια κλάση δεν μπορεί να έχει ιδιότητες.
7. Σε μια ιεραρχία κλάσεων, ποια στοιχεία γράφονται στην κλάση-πρόγονο;
- Μόνο τα διαφορετικά στοιχεία κάθε απογόνου.
- Οι κοινές ιδιότητες και μέθοδοι των απογόνων.
- Μόνο οι τιμές των αντικειμένων.
- Κανένα στοιχείο.
Δες τις απαντήσεις
- γ) Επώνυμο.
- δ) Διδάσκει().
- β) Τις κοινές ιδιότητες και μεθόδους μιας ομάδας αντικειμένων.
- β) Καθηγητής.
- γ) Διδάσκει().
- α) Μια κλάση-απόγονος αποκτά στοιχεία από την κλάση-πρόγονο.
- β) Οι κοινές ιδιότητες και μέθοδοι των απογόνων.
Άσκηση αντιστοίχισης Αντικειμενοστραφή Προγραμματισμού
Αντιστοίχισε τα στοιχεία της Στήλης Α με τα στοιχεία της Στήλης Β.
| Στήλη Α | Στήλη Β |
|---|---|
| 1. Κλάση | α) Συμπεριφορά αντικειμένου |
| 2. Αντικείμενο | β) Πρότυπο δημιουργίας αντικειμένων |
| 3. Ιδιότητα | γ) Συγκεκριμένη οντότητα της κλάσης |
| 4. Μέθοδος() | δ) Χαρακτηριστικό αντικειμένου |
| 5. Πολυμορφισμός | ε) Ίδιο όνομα μεθόδου με διαφορετική συμπεριφορά |
| 6. Κληρονομικότητα | στ) Απόκτηση ιδιοτήτων και μεθόδων από άλλη κλάση |
Δες την απάντηση
1 → β, 2 → γ, 3 → δ, 4 → α, 5 → ε, 6 → στ.
Συχνές ερωτήσεις για τον αντικειμενοστραφή προγραμματισμό στο ΑΕΠΠ
Τι είναι ο αντικειμενοστραφής προγραμματισμός;
Είναι μια μεθοδολογία ανάπτυξης εφαρμογών που οργανώνει το πρόγραμμα σε αυτόνομα αντικείμενα. Κάθε αντικείμενο έχει ιδιότητες, που περιγράφουν τα χαρακτηριστικά του, και μεθόδους, που περιγράφουν τη συμπεριφορά του.
Ποια είναι η διαφορά ιδιότητας και μεθόδου;
Η ιδιότητα είναι χαρακτηριστικό ενός αντικειμένου, όπως το όνομα ή η ειδικότητα. Η μέθοδος είναι ενέργεια που εκτελεί το αντικείμενο και γράφεται με παρενθέσεις, όπως Διδάσκει().
Ποια είναι η διαφορά κλάσης και αντικειμένου;
Η κλάση είναι το πρότυπο που περιγράφει τις κοινές ιδιότητες και μεθόδους μιας ομάδας αντικειμένων. Το αντικείμενο είναι μια συγκεκριμένη οντότητα που δημιουργείται από την κλάση και έχει δικές του τιμές στις ιδιότητες.
Τι είναι η κληρονομικότητα;
Είναι η δυνατότητα δημιουργίας ιεραρχιών κλάσεων. Η κλάση-απόγονος κληρονομεί όλες τις ιδιότητες και τις μεθόδους της κλάσης-προγόνου και μπορεί να έχει και δικά της στοιχεία.
Τι σημαίνει η σχέση is_a;
Η σχέση Α is_a Β σημαίνει ότι ένα Α είναι ένα Β, και χρησιμοποιείται για να ελέγξουμε αν μια κλάση είναι έγκυρη υποκλάση μιας άλλης. Για παράδειγμα, ο Μαθηματικός is_a Καθηγητής, άρα ο Μαθηματικός είναι ο απόγονος και ο Καθηγητής ο πρόγονος.
Τι είναι ο πολυμορφισμός;
Είναι η δυνατότητα μια λειτουργία να υλοποιείται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Στις κλάσεις, μια μέθοδος με το ίδιο όνομα έχει διαφορετική υλοποίηση στους απογόνους, όπως η Διδάσκει() στον Μαθηματικό και στον Φυσικό.
Τι γράφω στην κλάση-πρόγονο και τι στους απογόνους στις εξετάσεις;
Στον πρόγονο γράφεις τις κοινές ιδιότητες και μεθόδους όλων των απογόνων. Στους απογόνους γράφεις μόνο τις διαφορετικές τους ιδιότητες και μεθόδους και επαναλαμβάνεις τις πολυμορφικές μεθόδους.
Προς ποια κατεύθυνση δείχνουν τα βέλη στο σχήμα κληρονομικότητας;
Τα βέλη δείχνουν από τις κλάσεις-απογόνους προς την κλάση-πρόγονο.
Συνέχισε με τα υποπρογράμματα και όλες τις μεθοδολογίες ΑΕΠΠ. Διάβασε επίσης τη θεωρία της Πληροφορικής Γ΄ Λυκείου. Για εξάσκηση υπάρχουν οι ασκήσεις με λύσεις και τα διαγωνίσματα.

