Διόρθωση Λαθών (Εκσφαλμάτωση) και Μαύρο Κουτί
ΑΕΠΠ Γ’ Λυκείου – Μεθοδολογίες & Ασκήσεις
Σε αυτή τη σελίδα θα βρεις τη θεωρία για τις κατηγορίες λαθών, τα σενάρια ελέγχου, τον έλεγχο μαύρου κουτιού και την εκσφαλμάτωση, μαζί με λυμένες ασκήσεις διόρθωσης λαθών και ελέγχου μαύρου κουτιού. Μία πολύ σημαντική κατηγορία ασκήσεων Β θεμάτων στις πανελλαδικές εξετάσεις.
Σημαντική τόσο σε θεωρητικό επίπεδο όπου μπορεί να ζητήθει η αναφορά των λαθών (συντακτικά, λογικά ή αντικανονικού τερματισμού), όσο και σε πρακτικό επίπεδο όπου μπορέι να δωθεί πρόγραμμα γραμμένο σε ΓΛΩΣΣΑ ή αλγόριθμος ΑΕΠΠ και να πρέπει να αναφέρετε τα λάθη που υπάρχουν μαζί με πιθανή διόρθωση. Προφανώς και χρειάζεται τεχνική προσέγγιση για το πως θα αναφέρετε τα λάθη και πως θα τα αναγνωρίσετε. Στην παρακάτω σελίδα αναφέρονται όλα όσα χρειάζεται να ξέρετε για να μπορέσετε να γράψετε στις πανελλήνιες εξετάσεις.
Ποιες είναι οι κατηγορίες λαθών στην ανάπτυξη προγραμμάτων;
Τα λάθη που εμφανίζονται κατά την ανάπτυξη προγραμμάτων χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες. Προσοχή να ξέρετε και τα 2 ονόματα των λαθών όπου αυτά υπάρχουν, γιατί μπορεί να ζητηθούν στο Α θέμα των πανελλαδικών ή στο Β θέμα των πανελλαδικών και με τα 2 ονόματα και να σας μπερδέψει. Ιστορικά αν ανατρέξουμε τα θέματα των πανελληνίων ή τα θέματα της τράπεζας θεμάτων του υπουργείου, υπάρχουν αρκετές ασκήσεις θεωρητικές και πρακτικές που έπεσαν στις εξετάσεις από αυτό το κεφάλαιο ύλης.
1. Συντακτικά λάθη (λάθη κατά την υλοποίηση)
Τα συντακτικά λάθη ή αλλιώς τα λάθη κατά την υλοποίηση προκαλούνται κυρίως από λανθασμένη σύνταξη εντολών προγράμματος. Τέτοια λάθη μπορεί να είναι η λανθασμένη συγγραφή μιας δεσμευμένης λέξης της γλώσσας προγραμματισμού ή η χρήση μιας δομής ελέγχου χωρίς την εντολή τερματισμού της.
Ένα λάθος που προκαλείται κατά τη συγγραφή του προγράμματος ανιχνεύεται από το μεταγλωττιστή, ο οποίος εμφανίζει προς τον προγραμματιστή κάποιο προειδοποιητικό μήνυμα. Αν το πρόγραμμα περιέχει ένα λάθος αυτής της μορφής, δεν επιτρέπεται η εκτέλεσή του, μέχρι να το διορθώσει ο προγραμματιστής.
Εμφανίζονται όταν:
- δεν γράψουμε σωστά μια δεσμευμένη λέξη,
- παραλείψαμε μια δεσμευμένη λέξη,
- παραλείψαμε να δηλώσουμε μια μεταβλητή.
2. Λάθη κατά την εκτέλεση (λάθη αντικανονικού τερματισμού)
Τα λάθη που προκαλούνται κατά το χρόνο εκτέλεσης του προγράμματος είναι πιο επώδυνα, γιατί συνήθως εμφανίζονται σε πραγματικό περιβάλλον εκτέλεσης και τις περισσότερες φορές προκαλούν τον αντικανονικό τερματισμό της εφαρμογής και το κρέμασμα του συστήματος.
Όταν ένα λάθος προκληθεί κατά την εκτέλεση της εφαρμογής, είναι δυνατό να αντιμετωπιστεί μόνο με τη χρήση εντολών προγράμματος (εκσφαλμάτωση).
Εμφανίζονται όταν:
- επιχειρήσουμε να διαιρέσουμε με το μηδέν,
- δηλώσουμε έναν πίνακα με ένα συγκεκριμένο μέγεθος και στην επανάληψη πάμε παραπάνω (π.χ. δηλώνουμε Α[10] και ζητήσουμε το Α[11]).
3. Λογικά λάθη
Τα λογικά λάθη είναι συνήθως λάθη σχεδιασμού και δεν προκαλούν τη διακοπή της εκτέλεσης του προγράμματος. Ο μεταγλωττιστής της γλώσσας προγραμματισμού δεν ανιχνεύει κανένα συντακτικό λάθος και κατά την εκτέλεση του προγράμματος δεν παρουσιάζονται ανεπιθύμητες καταστάσεις σφαλμάτων, αλλά τελικά δεν παράγονται τα επιθυμητά αποτελέσματα.
Η ανίχνευση τέτοιων λαθών δεν είναι δυνατό να πραγματοποιηθεί από κάποιο εργαλείο του υπολογιστή και διαπιστώνονται μόνο με τη διαδικασία ελέγχου (εκσφαλμάτωση).
Εμφανίζονται όταν η εκφώνηση ζητά κάτι και η λύση βγάζει άλλο αποτέλεσμα (π.χ. η εκφώνηση ζητά το άθροισμα θετικών αριθμών και η λύση υπολογίζει το άθροισμα αρνητικών).
Σε ποια σημεία μιας δομής επιλογής μπορεί να εμφανιστούν λογικά λάθη;
- στη συνθήκη ή τις συνθήκες,
- στις ομάδες εντολών που εκτελούνται όταν μια συνθήκη είναι αληθής ή ψευδής.
Σε ποια σημεία μιας δομής επανάληψης μπορεί να εμφανιστούν λογικά λάθη;
- στη συνθήκη επανάληψης ή τερματισμού,
- στην αρχικοποίηση της συνθήκης,
- στην ενημέρωση της συνθήκης εντός του βρόχου επανάληψης,
- στις εντολές που περιλαμβάνονται εντός του βρόχου.
Σε ποια σημεία των πινάκων μπορεί να εμφανιστούν λογικά λάθη;
- στο μέγεθος των πινάκων κατά τη δήλωσή τους,
- στους δείκτες των πινάκων κατά την προσπέλασή τους,
- στη μη υπέρβαση των ορίων του πίνακα.
Σε ποια σημεία των υποπρογραμμάτων μπορεί να εμφανιστούν λογικά λάθη;
- στην κλήση του υποπρογράμματος και στο πέρασμα των παραμέτρων,
- στα λοιπά λογικά λάθη που εμφανίζονται και στα προγράμματα.
Σενάρια ελέγχου και έλεγχος μαύρου κουτιού
Τι ονομάζεται σενάριο ελέγχου;
Ένα σενάριο ελέγχου (test case) περιγράφει τα δεδομένα εισόδου ολόκληρου του προγράμματος και τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Τα σενάρια ελέγχου εκτελούνται είτε σε πραγματικό περιβάλλον προγραμματισμού είτε εικονικά, με δημιουργία πίνακα τιμών των μεταβλητών. Σε περίπτωση αποκλίσεων μεταξύ των αναμενόμενων και των πραγματικών αποτελεσμάτων, υπάρχει λάθος το οποίο πρέπει να εντοπιστεί και να διορθωθεί.
Ποια είναι η δημοφιλέστερη τεχνική ελέγχου;
Η δημοφιλέστερη τεχνική ελέγχου είναι ο έλεγχος μαύρου κουτιού. Ονομάζεται έτσι επειδή τα δεδομένα εισόδου στα σενάρια ελέγχου προκύπτουν από τις προδιαγραφές του προγράμματος, αγνοώντας εντελώς τον κώδικα.
Ποιες είναι οι αντιπροσωπευτικές τιμές εισόδου σε ένα σενάριο ελέγχου;
Για να πάρουμε αντιπροσωπευτικά αποτελέσματα, χρησιμοποιούμε:
- δημιουργία ισοδύναμων διαστημάτων τιμών,
- διαστήματα και για τις μη έγκυρες τιμές εισόδου,
- έλεγχο των ακραίων τιμών κάθε διαστήματος.
Εκσφαλμάτωση Προγράμματος ή Αλγορίθμου στο ΑΕΠΠ
Τι γνωρίζετε για τη διαδικασία της εκσφαλμάτωσης στην πληροφορική ;
Η διαδικασία ελέγχου, εντοπισμού και διόρθωσης των σφαλμάτων ενός προγράμματος καλείται εκσφαλμάτωση. Στόχος της διαδικασίας εκσφαλμάτωσης είναι ο εντοπισμός των σημείων του προγράμματος που προκαλούν προβλήματα στη λειτουργία του.
Η εργασία της εκσφαλμάτωσης δεν είναι εύκολη και απαιτεί βαθιά γνώση προγραμματισμού. Τα λάθη που κυρίως μας απασχολούν στη φάση της εκσφαλμάτωσης είναι τα λογικά λάθη και τα λάθη που παρουσιάζονται κατά το χρόνο εκτέλεσης του προγράμματος.
Άσκηση 1: Συντακτικά λάθη σε Πρόγραμμα
Εκφώνηση εύρεσης συντακτικών λαθών σε πρόγραμμα
Προσπαθήστε να εντοπίσετε τα 4 συντακτικά λάθη στο παρακάτω πρόγραμμα και να προτείνετε διορθώσεις. Να γίνεται αναφορά της γραμμής του λάθους, στη συνέχεια το είδος του λάθους καθώς και ποιό είναι αυτό.
1 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Άθροισμα
2 ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
3 ΑΚΕΡΑΙΕΣ: Σ, Χ, Ι
4 Σ <- 0
5 ΓΙΑ Ι ΑΠΟ 1 ΕΩΣ 10
6 ΓΡΑΨΕ 'Δώσε αριθμό'
7 ΔΙΑΒΑΣΕ Χ
8 ΑΝ Χ > 0
9 Σ <- Σ + Χ
10 ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
11 ΓΡΑΨΕ 'Σ=', Σ
12 ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Λύση άσκησης με συντακτικά λάθη
Στο πρόγραμμα υπάρχουν 4 συντακτικά λάθη, θα κάνουμε ένα πινακάκι μέσα στο οποίο θα αναφέρουμε όλα τα λάθη που βρήκαμε, τί είδους είναι το καθένα, σε ποιά σειρά τα βρήκαμε καθώς και την προτεινόμενη διόρθωση μας. Προσοχή ! προτείνω διόρθωση μόνο όταν μου το λέει ξεκάθαρα η εκφώνηση.
| Γραμμή | Λάθος | Διόρθωση |
|---|---|---|
| 4 | Λείπει η δεσμευμένη λέξη ΑΡΧΗ πριν από την πρώτη εντολή του προγράμματος. | Να προστεθεί η εντολή ΑΡΧΗ μετά τις δηλώσεις (πριν από τη γραμμή 4). |
| 5 | Λανθασμένη δεσμευμένη λέξη: η εντολή ΓΙΑ γράφεται με ΜΕΧΡΙ και όχι με ΕΩΣ. | ΓΙΑ Ι ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 10 |
| 8 | Λείπει η δεσμευμένη λέξη ΤΟΤΕ στην εντολή ΑΝ. | ΑΝ Χ > 0 ΤΟΤΕ |
| 11 | Η δομή ΓΙΑ δεν τερματίζεται: λείπει η ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ. | Να προστεθεί η εντολή ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ μετά τη γραμμή 10 (ΤΕΛΟΣ_ΑΝ) και πριν από τη γραμμή 11. |
Το πρόγραμμα μετά τη διόρθωση
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Άθροισμα
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
ΑΚΕΡΑΙΕΣ: Σ, Χ, Ι
ΑΡΧΗ
Σ <- 0
ΓΙΑ Ι ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 10
ΓΡΑΨΕ 'Δώσε αριθμό'
ΔΙΑΒΑΣΕ Χ
ΑΝ Χ > 0 ΤΟΤΕ
Σ <- Σ + Χ
ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
ΓΡΑΨΕ 'Σ=', Σ
ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Μεθοδολογία που ακολουθούμε αν θέλουμε να λύσουμε άσκηση πανελλαδικών εξετάσεων με διόρθωση συντακτικών λαθών: διαβάζουμε το πρόγραμμα γραμμή προς γραμμή και ελέγχουμε ότι κάθε δεσμευμένη λέξη είναι γραμμένη σωστά, ότι δεν λείπει καμία και ότι κάθε δομή που ανοίγει έχει την αντίστοιχη εντολή τερματισμού. Ακόμη προσέχουμε ότι έχουν δηλωθεί όλες οι μεταβλητές στο τμήμα δήλωσης μεταβλητών του προγράμματος.
Άσκηση 2: Λογικά λάθη σε Πρόγραμμα
Εκφώνηση εύρεσης λογικών λαθών σε πρόγραμμα
«Να αναπτύξετε πρόγραμμα σε ΓΛΩΣΣΑ που να διαβάζει την τιμή ενός τετραδίου, το πλήθος των τετραδίων που θέλει να αγοράσει ένας μαθητής και το χρηματικό ποσό που έχει διαθέσιμο. Στη συνέχεια, να υπολογίζει το συνολικό ποσό που οφείλει να πληρώσει για να αγοράσει τα τετράδια και, ανάλογα με το ποσό που διαθέτει, να εμφανίζει ένα από τα παρακάτω μηνύματα: “Η αγορά είναι εφικτή”, “Η αγορά δεν είναι εφικτή”.»
Προσπαθήστε να εντοπίσετε τυχόν λογικά λάθη που οδηγούν σε λανθασμένα αποτελέσματα και να προτείνετε διορθώσεις. Προκειμένου να ελέγξετε την ορθότητα του προγράμματος, πραγματοποιήστε δοκιμαστική εκτέλεση με τα παρακάτω δεδομένα (αν υπάρχει και άλλο είδος λάθους να το αναφέρετε και αυτό).
Τιμές εισόδου: τιμή = 1,2 · πλήθος = 2 · διαθέσιμο ποσό = 3
Ερωτήματα:
- Με βάση την εκφώνηση, είναι η παραπάνω αγορά εφικτή;
- Με βάση το πρόγραμμα, είναι η παραπάνω αγορά εφικτή;
1 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Αγορά_τετραδίων
2 ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
3 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: τιμή, πλήθος, διαθέσιμο_ποσό, οφειλόμενο_ποσό
4 ΑΡΧΗ
5 ΓΡΑΨΕ 'Δώσε την τιμή του τετραδίου:'
6 ΔΙΑΒΑΣΕ τιμή
7 ΓΡΑΨΕ 'Δώσε το πλήθος των τετραδίων'
8 ΔΙΑΒΑΣΕ πλήθος
9 ΓΡΑΨΕ 'Δώσε το διαθέσιμο ποσό'
10 ΔΙΑΒΑΣΕ διαθέσιμο_ποσό
11 οφειλόμενο_ποσό <- τιμή + πλήθος
12 ΑΝ οφειλόμενο_ποσό <= διαθέσιμο_ποσό ΤΟΤΕ
13 ΓΡΑΨΕ 'Η αγορά είναι εφικτή'
14 ΑΛΛΙΩΣ
15 ΓΡΑΨΕ 'Η αγορά δεν είναι εφικτή'
16 ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
17 ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Λύση άσκησης με λογικά λάθη
Που βρίσκω τα λογικά λάθη προγράμματος στο ΑΕΠΠ
Το λογικό λάθος δε σχετίζεται με τη συνθήκη ή τις εντολές που εκτελούνται όταν η συνθήκη είναι αληθής ή ψευδής. Το λογικό λάθος υπάρχει στην εντολή οφειλόμενο_ποσό <- τιμή + πλήθος, που πρέπει να αντικατασταθεί με την εντολή οφειλόμενο_ποσό <- τιμή * πλήθος.
| Βήμα | Εντολή / Έλεγχος | τιμή | πλήθος | διαθέσιμο_ποσό | οφειλόμενο_ποσό | Έξοδος |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ΔΙΑΒΑΣΕ τιμή | 1,2 | – | – | – | – |
| 2 | ΔΙΑΒΑΣΕ πλήθος | 1,2 | 2 | – | – | – |
| 3 | ΔΙΑΒΑΣΕ διαθέσιμο_ποσό | 1,2 | 2 | 3 | – | – |
| 4 | οφειλόμενο_ποσό ← τιμή + πλήθος | 1,2 | 2 | 3 | 3,2 | – |
| 5 | Έλεγχος: οφειλόμενο_ποσό <= διαθέσιμο_ποσό (3,2 <= 3) | 1,2 | 2 | 3 | 3,2 | ΨΕΥΔΗΣ |
| 6 | ΓΡΑΨΕ (κλάδος ΑΛΛΙΩΣ) | 1,2 | 2 | 3 | 3,2 | Η αγορά δεν είναι εφικτή |
Μεθοδολογία που ακολουθώ για να βρω και να διορθώσω λογικά λάθη στις πανελλαδικές εξετάσεις: υπολογίζουμε το αποτέλεσμα πρώτα με βάση την εκφώνηση και μετά με βάση το πρόγραμμα. Αν οι δύο τιμές διαφέρουν, υπάρχει λογικό λάθος και το αναζητούμε στην εντολή που υπολογίζει την τιμή αυτή.
Άσκηση 3: Λάθη αντικανονικού τερματισμού σε Πρόγραμμα
Εκφώνηση άσκησης με λάθη κατα την εκτέλεση
Το παρακάτω πρόγραμμα υπολογίζει τον μέσο όρο των υψών που δίνει ο χρήστης και τερματίζει όταν δοθεί μη θετική τιμή. Προσπαθήστε να εντοπίσετε το λάθος που οδηγεί σε αντικανονικό τερματισμό. Να αναφέρετε σε ποιά γραμμή είναι το λάθος, ποιό είναι το λάθος, τι είδους λάθος είναι και αν η εκφώνηση το ζητά τη διόρθωση του λάθους.
1 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Μέσος_όρος_ύψους
2 ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
3 ΑΚΕΡΑΙΕΣ: πλήθος
4 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: ύψος, Σ, ΜΟ
5 ΑΡΧΗ
6 Σ <- 0
7 πλήθος <- 0
8 ΓΡΑΨΕ 'Δώσε ύψος:'
9 ΔΙΑΒΑΣΕ ύψος
10 ΟΣΟ ύψος > 0 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ
11 Σ <- Σ + ύψος
12 πλήθος <- πλήθος + 1
13 ΓΡΑΨΕ 'Δώσε ύψος:'
14 ΔΙΑΒΑΣΕ ύψος
15 ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ
16 ΜΟ <- Σ/πλήθος
17 ΓΡΑΨΕ 'Μέσος όρος ύψους:', ΜΟ
18 ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Λύση άσκησης με λάθος αντικανονικού τερματισμού
Αν ο χρήστης κατά την πρώτη ανάγνωση του ύψους δώσει την τιμή -1, κατά την εκτέλεση της εντολής «ΜΟ <- Σ/πλήθος» θα επιχειρηθεί διαίρεση με το μηδέν και το πρόγραμμα θα τερματίσει αντικανονικά. Το πρόβλημα δημιουργείται επειδή πριν τη διαίρεση δεν έγινε ο απαραίτητος έλεγχος της τιμής του παρονομαστή και παραβιάστηκε το κριτήριο της καθοριστικότητας.
| Βήμα | Εντολή / Έλεγχος | ύψος | Σ | πλήθος | ΜΟ |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Σ ← 0, πλήθος ← 0 | – | 0 | 0 | – |
| 2 | ΔΙΑΒΑΣΕ ύψος | -1 | 0 | 0 | – |
| 3 | Έλεγχος: ύψος > 0 (-1 > 0): ΨΕΥΔΗΣ, έξοδος από την επανάληψη | -1 | 0 | 0 | – |
| 4 | ΜΟ ← Σ/πλήθος (0/0) | -1 | 0 | 0 | Διαίρεση με το μηδέν – αντικανονικός τερματισμός |
Το λάθος αυτό μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη χρήση των παρακάτω εντολών, που αντικαθιστούν τις γραμμές 16 και 17:
16 ΑΝ πλήθος = 0 ΤΟΤΕ
17 ΓΡΑΨΕ 'Δεν δόθηκαν στοιχεία μελών'
18 ΑΛΛΙΩΣ
19 ΜΟ <- Σ/πλήθος
20 ΓΡΑΨΕ 'Μέσος όρος ύψους:', ΜΟ
21 ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
22 ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Μεθοδολογία που πρέπει να διαβάσεις για να μπορείς να απαντήσεις σε ασκήσεις συμπλήρωσης κενών με λάθη κατα την εκτέλεση (λάθη αντικανονικού τερματισμού): πριν από κάθε διαίρεση ελέγχουμε ότι ο παρονομαστής δεν είναι μηδέν. Δοκιμάζουμε το πρόγραμμα με την τιμή που τερματίζει την επανάληψη ήδη στην πρώτη ανάγνωση.
Άσκηση 4: Έλεγχος μαύρου κουτιού στο ΑΕΠΠ
Εκφώνηση άσκησης με έλεγχο μαύρου κουτιού
Η βαθμολογία στις γραπτές δοκιμασίες τετραμήνου στο Λύκειο δίνεται με ακέραιους αριθμούς στην κλίμακα από 0 έως και 20.
Εμφανίζεται μήνυμα «Επιτυχής εξέταση», αν η βαθμολογία είναι τουλάχιστον 10, και μήνυμα «Ανεπιτυχής εξέταση» αν η βαθμολογία είναι μικρότερη από 10. Σε περίπτωση που δοθεί τιμή εκτός του διαστήματος 0-20, να εμφανίζεται μήνυμα λάθους «Μη έγκυρη βαθμολογία».
Με βάση τις παραπάνω προδιαγραφές, προσπαθήστε να δημιουργήσετε κατάλληλα σενάρια για να πραγματοποιήσετε έλεγχο ακραίων τιμών.
Λύση άσκησης μαύρου κουτιού σαν σε πανελλαδικές εξετάσεις
Βήμα 1ο: Δημιουργία ισοδύναμων διαστημάτων. Από την εκφώνηση είναι προφανές ότι υπάρχουν δύο διαστήματα για την είσοδο:
- 0 <= βαθμός < 10
- 10 <= βαθμός <= 20
Επίσης υπάρχουν δύο διαστήματα μη έγκυρων τιμών εισόδου:
- βαθμός < 0
- βαθμός > 20
Βήμα 2ο: Καθορισμός ακραίων τιμών διαστημάτων. Για να υπολογίσουμε τα άκρα των διαστημάτων των δεδομένων εισόδου, αρκεί να προσθέσουμε ή να αφαιρέσουμε 1 από το άκρο του προηγούμενου ή επόμενου διαστήματος αντίστοιχα, αφού σύμφωνα με την εκφώνηση η είσοδος είναι ακέραιος αριθμός. Με αυτόν τον τρόπο καταλήγουμε στις ακραίες τιμές -1, 0, 9, 10, 20 και 21.
Βήμα 3ο: Δημιουργία σεναρίων ελέγχου. Το τελευταίο βήμα είναι να δημιουργήσουμε ένα σενάριο ελέγχου για κάθε ακραία τιμή. Κάθε σενάριο πρέπει κατ’ ελάχιστο να περιλαμβάνει την τιμή εισόδου, το αναμενόμενο αποτέλεσμα και περιγραφή της περίπτωσης που ελέγχεται. Έτσι καταλήγουμε στα σενάρια ελέγχου του παρακάτω πίνακα.
| Α/Α | Είσοδος | Αναμενόμενο αποτέλεσμα | Περίπτωση που ελέγχεται |
|---|---|---|---|
| 1 | -1 | Μη έγκυρη βαθμολογία | Άνω άκρο διαστήματος βαθμός < 0 |
| 2 | 0 | Ανεπιτυχής εξέταση | Κάτω άκρο διαστήματος 0 <= βαθμός < 10 |
| 3 | 9 | Ανεπιτυχής εξέταση | Άνω άκρο διαστήματος 0 <= βαθμός < 10 |
| 4 | 10 | Επιτυχής εξέταση | Κάτω άκρο διαστήματος 10 <= βαθμός <= 20 |
| 5 | 20 | Επιτυχής εξέταση | Άνω άκρο διαστήματος 10 <= βαθμός <= 20 |
| 6 | 21 | Μη έγκυρη βαθμολογία | Κάτω άκρο διαστήματος βαθμός > 20 |
Συχνές ερωτήσεις για τη διόρθωση λαθών και το μαύρο κουτί
Ποιες είναι οι κατηγορίες λαθών στην ανάπτυξη προγραμμάτων;
Τα λάθη χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: τα συντακτικά λάθη (λάθη κατά την υλοποίηση), τα λάθη κατά την εκτέλεση και τα λογικά λάθη.
Τι είναι τα συντακτικά λάθη και πότε εμφανίζονται;
Τα συντακτικά λάθη προκαλούνται από λανθασμένη σύνταξη εντολών. Εμφανίζονται όταν δεν γράψουμε σωστά μια δεσμευμένη λέξη, όταν παραλείψουμε μια δεσμευμένη λέξη ή όταν παραλείψουμε να δηλώσουμε μια μεταβλητή. Ο μεταγλωττιστής τα ανιχνεύει και δεν επιτρέπει την εκτέλεση του προγράμματος, μέχρι να τα διορθώσει ο προγραμματιστής.
Τι είναι τα λάθη κατά την εκτέλεση;
Είναι λάθη που εμφανίζονται όταν το πρόγραμμα τρέχει και συνήθως προκαλούν τον αντικανονικό τερματισμό της εφαρμογής. Παραδείγματα είναι η διαίρεση με το μηδέν και η υπέρβαση των ορίων ενός πίνακα, όταν δηλώσουμε π.χ. Α[10] και ζητήσουμε το Α[11].
Τι είναι τα λογικά λάθη και γιατί δεν τα ανιχνεύει ο μεταγλωττιστής;
Τα λογικά λάθη είναι συνήθως λάθη σχεδιασμού. Το πρόγραμμα δεν έχει συντακτικό λάθος και δεν διακόπτεται, αλλά δεν παράγει τα επιθυμητά αποτελέσματα, επειδή η λύση βγάζει άλλο αποτέλεσμα από αυτό που ζητά η εκφώνηση. Κανένα εργαλείο του υπολογιστή δεν τα ανιχνεύει και διαπιστώνονται μόνο με τη διαδικασία ελέγχου, δηλαδή την εκσφαλμάτωση.
Σε ποια σημεία μιας δομής επανάληψης μπορεί να υπάρχουν λογικά λάθη;
Μπορεί να υπάρχουν στη συνθήκη επανάληψης ή τερματισμού, στην αρχικοποίηση της συνθήκης, στην ενημέρωση της συνθήκης μέσα στο βρόχο και στις εντολές που περιλαμβάνονται στο βρόχο.
Τι ονομάζεται σενάριο ελέγχου;
Ένα σενάριο ελέγχου (test case) περιγράφει τα δεδομένα εισόδου ολόκληρου του προγράμματος και τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Εκτελείται σε πραγματικό περιβάλλον προγραμματισμού ή εικονικά, με πίνακα τιμών των μεταβλητών. Αν τα πραγματικά αποτελέσματα διαφέρουν από τα αναμενόμενα, υπάρχει λάθος που πρέπει να εντοπιστεί και να διορθωθεί.
Τι είναι ο έλεγχος μαύρου κουτιού και γιατί ονομάζεται έτσι;
Είναι η δημοφιλέστερη τεχνική ελέγχου. Ονομάζεται έτσι επειδή τα δεδομένα εισόδου στα σενάρια ελέγχου προκύπτουν από τις προδιαγραφές του προγράμματος, αγνοώντας εντελώς τον κώδικα.
Πώς φτιάχνουμε σενάρια ελέγχου με τη μέθοδο του μαύρου κουτιού;
Ακολουθούμε τρία βήματα: δημιουργούμε ισοδύναμα διαστήματα τιμών (και για τις μη έγκυρες τιμές), καθορίζουμε τις ακραίες τιμές κάθε διαστήματος και φτιάχνουμε ένα σενάριο για κάθε ακραία τιμή. Για βαθμολογία από 0 έως 20, οι ακραίες τιμές είναι οι -1, 0, 9, 10, 20 και 21.
Τι είναι η εκσφαλμάτωση;
Εκσφαλμάτωση είναι η διαδικασία ελέγχου, εντοπισμού και διόρθωσης των σφαλμάτων ενός προγράμματος. Στόχος της είναι ο εντοπισμός των σημείων του προγράμματος που προκαλούν προβλήματα στη λειτουργία του. Κυρίως μας απασχολούν τα λογικά λάθη και τα λάθη που εμφανίζονται κατά την εκτέλεση.
Πώς εντοπίζουμε ένα λογικό λάθος με δοκιμαστική εκτέλεση;
Υπολογίζουμε το αποτέλεσμα πρώτα με βάση την εκφώνηση και μετά με βάση το πρόγραμμα. Στο παράδειγμα της αγοράς τετραδίων με τιμή 1,2, πλήθος 2 και διαθέσιμο ποσό 3, η εκφώνηση δίνει 1,2 × 2 = 2,4 € και η αγορά είναι εφικτή. Το πρόγραμμα όμως υπολογίζει 1,2 + 2 = 3,2 € και η αγορά φαίνεται μη εφικτή. Το λάθος είναι στην εντολή του οφειλόμενου ποσού, που πρέπει να γίνει τιμή * πλήθος.
Πώς αποφεύγουμε τη διαίρεση με το μηδέν;
Ελέγχουμε την τιμή του παρονομαστή πριν από τη διαίρεση. Στο πρόγραμμα του μέσου όρου υψών, αν ο χρήστης δώσει -1 στην πρώτη ανάγνωση, το πλήθος μένει 0 και η εντολή ΜΟ ← Σ/πλήθος προκαλεί αντικανονικό τερματισμό. Η λύση είναι να χρησιμοποιήσουμε ΑΝ πλήθος = 0 ΤΟΤΕ και να εμφανίσουμε μήνυμα, ενώ στο ΑΛΛΙΩΣ να υπολογίσουμε τον μέσο όρο.

