Δομή Ακολουθίας στο ΑΕΠΠ
Λυμένες Ασκήσεις και Μεθοδολογία

Στη παρακάτω σελίδα θα βρείτε εκπαιδευτικό υλικό για την ενότητα της Δομής Ακολουθίας του μαθήματος Πληροφορική Γ Λυκείου. Το υλικό που έχουμε είναι μέρος του μεγαλύτερου αποθετήριου θεμάτων για τις πανελλαδικές εξετάσεις ΑΕΠΠ και περιλαμβάνει λυμένες ασκήσεις με εξήγηση, θεωρία και ερωτήσεις με απαντήσεις για τη δομή ακολουθίας.

Για να είσαστε πλήρως προετοιμασμένοι για τις πανελλήνιες εξετάσεις στο κεφάλαιο της δομής ακολουθίας πρέπει να έχετε ολοκληρώσει και κατανοήσει τα παρακάτω: Ποιά είναι τα βήματα για κάθε άσκηση, πως λύνονται οι ασκήσεις με μισθό, επίδομα, φόρο, ΦΠΑ, έκπτωση και καθαρό μισθό. Διαγράμμα ροής και πίνακας τιμών που συνοδέυουν την δομή ακολουθίας, άσκηση με εύρεση ψηφίων αριθμού και χρήση mod div. Αντιμετάθεση μεταβλητών με βοηθητική μεταβλητή και ασκήσεις με απλές αριθμητικές πράξεις.

Εισαγωγή: Τι είναι η δομή ακολουθίας;

Η δομή ακολουθίας είναι η πιο απλή δομή ελέγχου του προγραμματισμού. Οι εντολές εκτελούνται η μία μετά την άλλη, με τη σειρά που είναι γραμμένες, χωρίς να παραλείπεται ή να επαναλαμβάνεται κάποια. Σχεδόν κάθε πρόγραμμα του μαθήματος ΑΕΠΠ ξεκινά από εδώ: διαβάζουμε δεδομένα, κάνουμε υπολογισμούς και εμφανίζουμε αποτελέσματα.

Στη σελίδα αυτή θα δεις πρώτα τέσσερις λυμένες ασκήσεις με εξήγηση, ξεκινώντας από έναν υπολογισμό μισθού με επίδομα και φόρο. Μετά θα βρεις τη θεωρία που χρειάζεται (μεταβλητές, εντολές, τελεστές, DIV και MOD) και στο τέλος ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής και θεωρίας με απαντήσεις.

Μεθοδολογία σε 5 βήματα για κάθε άσκηση ακολουθίας

  1. Βρες τα δεδομένα: τι δίνει ο χρήστης (αυτά διαβάζονται με ΔΙΑΒΑΣΕ).
  2. Βρες τα αποτελέσματα: τι ζητά η εκφώνηση (αυτά εμφανίζονται με ΓΡΑΨΕ).
  3. Γράψε τους τύπους με τη σωστή σειρά, ώστε κάθε εντολή να χρησιμοποιεί τιμές που έχουν ήδη υπολογιστεί.
  4. Δήλωσε κάθε μεταβλητή με τον σωστό τύπο (ΑΚΕΡΑΙΕΣ ή ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ).
  5. Έλεγξε με πίνακα τιμών για ένα παράδειγμα που μπορείς να λύσεις με το χέρι.

Λυμένες ασκήσεις δομής ακολουθίας με εξήγηση

Άσκηση 1: Μισθός, επίδομα, φόρος και καθαρός μισθός

Εκφώνηση: Ένας υπάλληλος έχει βασικό μισθό. Το επίδομα είναι 10% του βασικού μισθού. Οι μικτές αποδοχές είναι ο βασικός μισθός συν το επίδομα. Ο φόρος είναι 20% των μικτών αποδοχών και ο τελικός (καθαρός) μισθός είναι οι μικτές αποδοχές μείον τον φόρο. Να γραφεί πρόγραμμα που διαβάζει τον βασικό μισθό και εμφανίζει το επίδομα, τις μικτές αποδοχές, τον φόρο και τον καθαρό μισθό.

Προσοχή: τα ποσοστά της άσκησης είναι σταθερά και απλοποιημένα. Δεν αντιστοιχούν σε πραγματικό φορολογικό υπολογισμό.

Βήμα 1: Ανάλυση.

Δεδομένα, αποτελέσματα και τύποι της Άσκησης 1
ΕίδοςΜεταβλητήΤύποςΠεριγραφή
ΔεδομένοΜΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣΒασικός μισθός
ΑποτέλεσμαΕπΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣΕπίδομα = Μ * 0.10
Ενδιάμεσο / ΑποτέλεσμαΜικτάΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣΜικτά = Μ + Επ
ΑποτέλεσμαΦόροςΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣΦόρος = Μικτά * 0.20
ΑποτέλεσμαΚαθαρόςΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣΚαθαρός = Μικτά - Φόρος

Οι μεταβλητές είναι πραγματικές, γιατί ένας μισθός μπορεί να έχει λεπτά (π.χ. 1234.56). Οι εντολές πρέπει να μπουν με αυτή τη σειρά: το επίδομα χρειάζεται τον μισθό, οι μικτές αποδοχές χρειάζονται το επίδομα, ο φόρος χρειάζεται τις μικτές αποδοχές και ο καθαρός μισθός χρειάζεται τον φόρο.

Βήμα 2: Διάγραμμα ροής σε βήματα.

  1. ΔΙΑΒΑΣΕ Μ
  2. Επ ← Μ * 0.10
  3. Μικτά ← Μ + Επ
  4. Φόρος ← Μικτά * 0.20
  5. Καθαρός ← Μικτά - Φόρος
  6. ΓΡΑΨΕ Επ, Μικτά, Φόρος, Καθαρός

Βήμα 3: Πρόγραμμα σε ΓΛΩΣΣΑ.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Μισθός
ΣΤΑΘΕΡΕΣ
  ΠΟΣΟΣΤΟ_ΕΠΙΔΟΜΑΤΟΣ = 0.10
  ΠΟΣΟΣΤΟ_ΦΟΡΟΥ = 0.20
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: Μ, Επ, Μικτά, Φόρος, Καθαρός
ΑΡΧΗ
  ΓΡΑΨΕ 'Δώσε τον βασικό μισθό'
  ΔΙΑΒΑΣΕ Μ
  Επ <- Μ * ΠΟΣΟΣΤΟ_ΕΠΙΔΟΜΑΤΟΣ
  Μικτά <- Μ + Επ
  Φόρος <- Μικτά * ΠΟΣΟΣΤΟ_ΦΟΡΟΥ
  Καθαρός <- Μικτά - Φόρος
  ΓΡΑΨΕ 'Επίδομα: ', Επ
  ΓΡΑΨΕ 'Μικτές αποδοχές: ', Μικτά
  ΓΡΑΨΕ 'Φόρος: ', Φόρος
  ΓΡΑΨΕ 'Καθαρός μισθός: ', Καθαρός
ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Τα ποσοστά ορίζονται στις ΣΤΑΘΕΡΕΣ. Αν αλλάξει το ποσοστό του φόρου, το διορθώνεις σε ένα σημείο, χωρίς να ψάχνεις το πρόγραμμα.

Βήμα 4: Έλεγχος με πίνακα τιμών.

Πίνακας τιμών για δύο διαφορετικούς βασικούς μισθούς
ΜΕπΜικτάΦόροςΚαθαρός
10001001100220880
150015016503301320

Έλεγχος για Μ = 1000: Επ = 1000 * 0.10 = 100, Μικτά = 1000 + 100 = 1100, Φόρος = 1100 * 0.20 = 220, Καθαρός = 1100 - 220 = 880.

Συνηθισμένα λάθη στην άσκηση:

  • Υπολογισμός του φόρου πάνω στον βασικό μισθό και όχι στις μικτές αποδοχές. Για Μ = 1000 θα έβγαινε φόρος 200 αντί για 220.
  • Λάθος σειρά εντολών: αν γράψεις το Φόρος πριν το Μικτά, η μεταβλητή Μικτά δεν έχει ακόμη τιμή και το αποτέλεσμα είναι λάθος.
  • Δήλωση των μεταβλητών ως ΑΚΕΡΑΙΕΣ: χάνονται τα δεκαδικά.
  • Χρήση του 10 αντί για 0.10 για ποσοστό 10%.

Άσκηση 2: Περίμετρος και εμβαδόν κύκλου

Εκφώνηση: Να γραφεί πρόγραμμα που διαβάζει την ακτίνα R ενός κύκλου και υπολογίζει την περίμετρο και το εμβαδόν του (π = 3.14).

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Κύκλος
ΣΤΑΘΕΡΕΣ
  π = 3.14
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: R, Περίμετρος, Εμβαδόν
ΑΡΧΗ
  ΔΙΑΒΑΣΕ R
  Περίμετρος <- 2 * π * R
  Εμβαδόν <- π * R^2
  ΓΡΑΨΕ Περίμετρος, Εμβαδόν
ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Εξήγηση: Στην έκφραση π * R^2 γίνεται πρώτα η ύψωση σε δύναμη και μετά ο πολλαπλασιασμός. Για R = 5 προκύπτει περίμετρος 2 * 3.14 * 5 = 31.4 και εμβαδόν 3.14 * 25 = 78.5.

Άσκηση 3: Άθροισμα ψηφίων τριψήφιου αριθμού με χρήση DIV MOD

Εκφώνηση: Να γραφεί πρόγραμμα που διαβάζει έναν τριψήφιο θετικό ακέραιο και εμφανίζει τα ψηφία του (εκατοντάδες, δεκάδες, μονάδες) και το άθροισμά τους.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ψηφία
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  ΑΚΕΡΑΙΕΣ: Αριθμός, Εκατ, Δεκ, Μον, Άθροισμα
ΑΡΧΗ
  ΔΙΑΒΑΣΕ Αριθμός
  Εκατ <- Αριθμός DIV 100
  Δεκ <- (Αριθμός MOD 100) DIV 10
  Μον <- Αριθμός MOD 10
  Άθροισμα <- Εκατ + Δεκ + Μον
  ΓΡΑΨΕ Εκατ, Δεκ, Μον, Άθροισμα
ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Πίνακας τιμών για Αριθμός = 345
ΠράξηΥπολογισμόςΑποτέλεσμα
Εκατ345 DIV 1003
Δεκ(345 MOD 100) DIV 10 = 45 DIV 104
Μον345 MOD 105
Άθροισμα3 + 4 + 512

Εξήγηση: Όλες οι μεταβλητές είναι ΑΚΕΡΑΙΕΣ, γιατί οι DIV και MOD εφαρμόζονται σε ακέραιους.

Άσκηση 4: Αντιμετάθεση (αντιστροφή) δύο μεταβλητών

Εκφώνηση: Δίνονται οι τιμές των μεταβλητών Α και Β. Να γραφεί πρόγραμμα που ανταλλάσσει τις τιμές τους.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ανταλλαγή
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  ΑΚΕΡΑΙΕΣ: Α, Β, Τ
ΑΡΧΗ
  ΔΙΑΒΑΣΕ Α, Β
  Τ <- Α
  Α <- Β
  Β <- Τ
  ΓΡΑΨΕ Α, Β
ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Πίνακας τιμών για Α = 5 και Β = 8
ΕντολήΑΒΤ
ΔΙΑΒΑΣΕ Α, Β58-
Τ <- Α585
Α <- Β885
Β <- Τ855

Εξήγηση: Η βοηθητική μεταβλητή Τ κρατά την παλιά τιμή του Α. Χωρίς αυτήν, η εντολή Α <- Β θα έσβηνε την τιμή του Α και δεν θα μπορούσαμε να τη δώσουμε στο Β.

Θεωρία της δομής ακολουθίας

Τα μέρη ενός προγράμματος στη ΓΛΩΣΣΑ

Ένα πρόγραμμα έχει επικεφαλίδα με το όνομά του, προαιρετικά τμήμα δήλωσης σταθερών, τμήμα δήλωσης μεταβλητών και το κυρίως σώμα. Οι δηλωτικές εντολές γράφονται πρώτες και ακολουθούν οι εκτελέσιμες, που βρίσκονται ανάμεσα στις ΑΡΧΗ και ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ.

Μεταβλητές και τύποι δεδομένων

Η μεταβλητή έχει όνομα, τύπο και τιμή. Η τιμή μπορεί να αλλάζει κατά την εκτέλεση, ο τύπος όμως μένει σταθερός. Το όνομα ξεκινά από γράμμα και συνεχίζει με γράμματα, ψηφία ή κάτω παύλα (_).

Τύποι δεδομένων στη ΓΛΩΣΣΑ
ΤύποςΤι αποθηκεύειΠαράδειγμα
ΑΚΕΡΑΙΕΣΑκέραιους αριθμούς345, -2, 0
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣΑριθμούς με δεκαδικά3.14, 1234.56
ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣΚείμενο'Μισθός'
ΛΟΓΙΚΕΣΑληθής ή ΨευδήςΑΛΗΘΗΣ, ΨΕΥΔΗΣ

Οι βασικές εντολές της ακολουθίας

Εντολές εισόδου, εξόδου και εκχώρησης
ΕντολήΤι κάνειΠαράδειγμα
ΔΙΑΒΑΣΕΠαίρνει τιμές από τον χρήστη και τις αποθηκεύει σε μία ή περισσότερες μεταβλητές (χωρισμένες με κόμμα).ΔΙΑΒΑΣΕ Α, Β
ΓΡΑΨΕΕμφανίζει τιμές ή μηνύματα στην έξοδο.ΓΡΑΨΕ 'Φόρος: ', Φόρος
Εκχώρηση (<-)Υπολογίζει την έκφραση δεξιά και αποθηκεύει το αποτέλεσμα στη μεταβλητή αριστερά.Μικτά <- Μ + Επ

ΔΙΑΒΑΣΕ ή εκχώρηση; Με την ΔΙΑΒΑΣΕ η τιμή έρχεται από τον χρήστη την ώρα της εκτέλεσης. Με την εκχώρηση η τιμή προκύπτει από μια έκφραση μέσα στο πρόγραμμα. Στην εκχώρηση αριστερά μπορεί να μπει μόνο μεταβλητή, και η παλιά της τιμή χάνεται.

Αριθμητικοί τελεστές και προτεραιότητα

Αριθμητικοί τελεστές της ΓΛΩΣΣΑ με σειρά προτεραιότητας
ΠροτεραιότηταΤελεστέςΣημασία
1η^Ύψωση σε δύναμη
2η*, /, DIV, MODΠολλαπλασιασμός, διαίρεση, ακέραιο πηλίκο, ακέραιο υπόλοιπο
3η+, -Πρόσθεση, αφαίρεση

Οι τελεστές της ίδιας προτεραιότητας εκτελούνται από αριστερά προς τα δεξιά. Οι παρενθέσεις αλλάζουν τη σειρά, όπως στην Άσκηση 3.

DIV και MOD

Η DIV δίνει το ακέραιο πηλίκο μιας διαίρεσης και η MOD το ακέραιο υπόλοιπό της. Για παράδειγμα, 17 DIV 5 = 3 και 17 MOD 5 = 2, γιατί 17 = 3 * 5 + 2. Με τις δύο πράξεις διαχωρίζουμε τα ψηφία ενός αριθμού, όπως στην Άσκηση 3.

Σταθερές

Η σταθερά είναι μια ποσότητα που η τιμή της δεν αλλάζει σε όλο το πρόγραμμα. Ορίζεται στο τμήμα ΣΤΑΘΕΡΕΣ και κάνει το πρόγραμμα πιο ευανάγνωστο, γιατί αλλάζεις την τιμή σε ένα μόνο σημείο.

Ερωτήσεις θεωρίας Δομής Ακολουθίας

Πολλαπλής επιλογής στη δομή ακολουθίας

1. Ποια εντολή χρησιμοποιείται για να δοθεί τιμή σε μεταβλητή από τον χρήστη;

  1. ΓΡΑΨΕ
  2. ΔΙΑΒΑΣΕ
  3. ΑΡΧΗ
  4. ΣΤΑΘΕΡΕΣ
Δες την απάντηση

Σωστό: β. Η ΔΙΑΒΑΣΕ διαβάζει τιμές από τον χρήστη. Η ΓΡΑΨΕ εμφανίζει τιμές.

2. Ποια είναι η τιμή της έκφρασης 17 MOD 5;

  1. 2
  2. 3
  3. 3.4
  4. 85
Δες την απάντηση

Σωστό: α. Το 17 διαιρούμενο με το 5 δίνει πηλίκο 3 και υπόλοιπο 2.

3. Ποια είναι η τιμή της έκφρασης 17 DIV 5;

  1. 2
  2. 3.4
  3. 3
  4. 12
Δες την απάντηση

Σωστό: γ. Η DIV δίνει το ακέραιο πηλίκο, δηλαδή 3.

4. Ποια είναι η τιμή της έκφρασης 2 + 3 * 2 ^ 2;

  1. 20
  2. 16
  3. 10
  4. 14
Δες την απάντηση

Σωστό: δ. Πρώτα η δύναμη (2^2 = 4), μετά ο πολλαπλασιασμός (3 * 4 = 12) και τέλος η πρόσθεση (2 + 12 = 14).

5. Ποιο από τα παρακάτω είναι έγκυρο όνομα μεταβλητής;

  1. 2Μισθός
  2. Μισθός_Νέος
  3. Νέος-Μισθός
  4. Νέος Μισθός
Δες την απάντηση

Σωστό: β. Το όνομα ξεκινά με γράμμα και συνεχίζει με γράμματα, ψηφία ή κάτω παύλα. Το α ξεκινά με ψηφίο, ενώ τα γ και δ έχουν παύλα και κενό.

6. Στη δομή ακολουθίας οι εντολές εκτελούνται:

  1. με τυχαία σειρά
  2. μόνο όταν ικανοποιείται μια συνθήκη
  3. μία μετά την άλλη, με τη σειρά που είναι γραμμένες
  4. επαναληπτικά, μέχρι να τελειώσουν τα δεδομένα
Δες την απάντηση

Σωστό: γ. Αυτός είναι ο ορισμός της δομής ακολουθίας. Οι επιλογές β και δ αφορούν τις δομές επιλογής και επανάληψης.

7. Μετά την εκτέλεση των εντολών Α <- 5, Β <- Α + 2, Α <- Β * 2, ποιες είναι οι τιμές των Α και Β;

  1. Α = 10, Β = 7
  2. Α = 14, Β = 7
  3. Α = 14, Β = 14
  4. Α = 7, Β = 7
Δες την απάντηση

Σωστό: β. Α = 5, μετά Β = 5 + 2 = 7, μετά Α = 7 * 2 = 14. Το Β δεν αλλάζει ξανά και μένει 7.

Ερωτήσεις Ανάπτυξης στη δομή ακολουθίας

Θ1. Ποια η διαφορά ανάμεσα στην εντολή ΔΙΑΒΑΣΕ και στην εκχώρηση;

Δες την απάντηση

Με την ΔΙΑΒΑΣΕ η τιμή της μεταβλητής δίνεται από τον χρήστη την ώρα της εκτέλεσης. Με την εκχώρηση η τιμή προκύπτει από τον υπολογισμό μιας έκφρασης μέσα στο πρόγραμμα.

Θ2. Γιατί έχει σημασία η σειρά των εντολών στη δομή ακολουθίας; Δώσε παράδειγμα από την άσκηση του μισθού.

Δες την απάντηση

Κάθε εντολή χρησιμοποιεί τις τιμές που έχουν υπολογιστεί από τις προηγούμενες. Στην άσκηση του μισθού ο φόρος υπολογίζεται από τις μικτές αποδοχές. Αν η εντολή του φόρου μπει πριν από τον υπολογισμό των μικτών, η μεταβλητή Μικτά δεν έχει ακόμη τιμή και το αποτέλεσμα είναι λάθος.

Θ3. Πότε δηλώνουμε μια μεταβλητή ΑΚΕΡΑΙΑ και πότε ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ;

Δες την απάντηση

ΑΚΕΡΑΙΑ όταν η τιμή δεν έχει δεκαδικά (ψηφία, πλήθος) ή όταν χρησιμοποιούμε DIV και MOD. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ όταν η τιμή μπορεί να έχει δεκαδικά, όπως μισθός, ποσοστό ή εμβαδόν.

Θ4. Τι είναι η σταθερά και γιατί τη χρησιμοποιούμε στο πρόγραμμα του μισθού;

Δες την απάντηση

Σταθερά είναι μια ποσότητα που η τιμή της δεν αλλάζει σε όλο το πρόγραμμα και ορίζεται στο τμήμα ΣΤΑΘΕΡΕΣ. Στο πρόγραμμα του μισθού τα ποσοστά ορίζονται ως σταθερές, ώστε αν αλλάξει το ποσοστό του φόρου να το διορθώσουμε σε ένα μόνο σημείο.

Συχνές ερωτήσεις για τη δομή ακολουθίας

Τι είναι η δομή ακολουθίας;

Είναι η δομή ελέγχου στην οποία οι εντολές εκτελούνται η μία μετά την άλλη, με τη σειρά που είναι γραμμένες, χωρίς παράλειψη ή επανάληψη.

Ποια είναι η διαφορά ΔΙΑΒΑΣΕ και εκχώρησης;

Με τη ΔΙΑΒΑΣΕ η τιμή δίνεται από τον χρήστη κατά την εκτέλεση. Με την εκχώρηση η τιμή υπολογίζεται από μια έκφραση μέσα στο πρόγραμμα.

Τι κάνουν οι τελεστές DIV και MOD;

Η DIV δίνει το ακέραιο πηλίκο και η MOD το ακέραιο υπόλοιπο μιας διαίρεσης. Για παράδειγμα, 17 DIV 5 = 3 και 17 MOD 5 = 2.

Πώς λύνω άσκηση με μισθό, επίδομα και φόρο;

Βρίσκεις το δεδομένο (βασικός μισθός), γράφεις τους τύπους με τη σωστή σειρά (επίδομα, μικτές αποδοχές, φόρος, καθαρός μισθός), δηλώνεις τις μεταβλητές ως πραγματικές και ελέγχεις με πίνακα τιμών.

Πότε χρησιμοποιώ ΑΚΕΡΑΙΕΣ και πότε ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ μεταβλητές;

Ακέραιες για τιμές χωρίς δεκαδικά ή όταν χρησιμοποιείς DIV και MOD. Πραγματικές όταν η τιμή μπορεί να έχει δεκαδικά, όπως ένας μισθός.

Συνέχισε με τη δομή επιλογής, δες όλες τις μεθοδολογίες ΑΕΠΠ ή διάβασε τη θεωρία της Πληροφορικής Γ΄ Λυκείου. Για εξάσκηση υπάρχουν οι ασκήσεις με λύσεις και τα διαγωνίσματα.